De impact van woorden

Na mijn rondwandeling in Sittard, en daar de nodige foto's van te hebben gemaakt, dacht ik heerlijk onderuit te kunnen gaan met een tijdschrift. Mijn stoel zo gedraaid dat ik al lezend zo tussendoor naar het landschap en het snel voorbij stromende water kon kijken. Even niets, en al helemaal niet nog meer foto's. Tot ik al lezende het volgende artikel tegenkwam. 

De afgelopen tijd meer bezig geweest met 'kerk en slavernij en alles daaromheen' waardoor een aantal andere 'onderwerpen' op mijn blogplankje zijn blijven liggen, zoals mijn rondwandeling in Sittard. Niet alleen Sittard, maar ook dit onderwerp: "Waarom het uitmaakt hoe woke je iets zegt". 

Wanneer je bedenkt dat als er over anderen, zij die niet 'blank' zijn, wordt gesproken als geel, rood, zwart en bruin, waarom dan niet over zij die blank zijn als wit? Tenminste als je uitgaat van een multi gekleurde samenleving waar mensen allemaal deel uitmaken van één en dezelfde kleurenkaart. Dat dit gevoelig ligt, blijkt uit dit artikel 'Blank of wit: een taalstrijd met een politieke ondertoon' naar aanleiding van het feit dat de NOS heeft aangegeven liever "voortaan het woord wit te gebruiken in berichten, omdat blank in tegenstelling tot zwart een positieve connotatie heeft".

Een tijdje geleden zijn wij naar de tentoonstelling "Koloniaal verleden Dordrecht" in het Augustijnenhof geweest. Daar een aantal foto's gemaakt. Hieronder één van de foto's die ik toen heb gemaakt, met daaronder de tekst van deze afbeelding.

De impact van woorden.

"Naast dat wij taal gebruiken om te communiceren, vormt het ook onze waarneming en constructie van de realiteit. Door maatschappelijke ontwikkelingen is taal altijd in verandering. Zo zit er ook een koloniale erfenis in taal, omdat er in deze periode diverse woorden zijn ontstaan vanuit een racistische beeldvorming en vandaag de dag nog gebruikt worden. Door bewustwording over deze erfenis worden bepaalde woorden niet langer gebruikt en worden er nieuwe woorden toegevoegd in onze taal. Het niet langer gebruiken van woorden gaat dus niet over het wijzigen en wissen van geschiedenis, maar over het creëren van ruimte voor meerstemmigheid en erkenning".

In 2019 besloot het Amsterdam Museum de term 'Gouden Eeuw' niet meer te gebruiken. De term 'Gouden Eeuw' draagt eraan bij dat de 17e eeuw enkel vanuit het perspectief van witte machtshebbers wordt gezien. Een periode van mensenhandel en slavernij wordt neergezet als perioden van nationale trots.

Ook woorden als 'ontdekking' en 'ontdekkingsreizen' hebben dezelfde lading. Bij het woord 'ontdekken' ligt de focus op avontuur en niet op de onderdrukking van oorspronkelijke inwoners. Het impliceert dat er voor de komst van de Europeanen geen samenlevingen waren met een eigen sociale en culturele structuur. De geschiedenis van Azië, Afrika, Amerika en Australië begon niet pas met de komst van Europeanen.  

Een andere ontwikkeling is het niet langer gebruiken van de woorden 'slaaf', 'slaven' en 'slavenhandel'. Dit reduceert mensen tot eigendom. Het erkent daarmee iemands menselijkheid niet. Het was geen eigen keuze en werd met dwang en geweld opgelegd. Daarom is het de standaard om tot slaaf gemaakte mensen en mensenhandel te gebruiken. 

Meer weten over koloniaal taalgebruik, raadpleeg dan de publicatie 'Words Matter' van het Tropenmuseum waarin diverse woorden opgenomen zijn met context en alternatieven."

Tekst "De impact van woorden": Koloniaal Verleden Dordrecht  Afbeeldingen tijdschrift: Psychologie Magazine.

Twee vliegen in één klap

 

De opmerking 'twee vliegen in één klap' heeft alles te maken met het feit dat ik in de Trouw een artikel tegenkwam dat ging over de tentoonstelling 'Koloniaal verleden Dordrecht' in het Augustijnenhof, en over de herdenking van gisteravond over afschaffing slavernijverleden in de tuin van het Dordrechts Museum. Helaas is dit artikel in de Trouw exclusief voor abonnees, maar de kop zegt ook al iets. 

Zoals jullie weten heb ik de tentoonstelling "Koloniaal verleden Dordrecht" samen met manlief bezocht en daar ook al iets over geschreven. Meer blogjes zullen waarschijnlijk volgen, want voor nu is het mijn intentie om deze tentoonstelling, aan de hand van foto's die ik heb gemaakt, als het ware in stukjes op te delen. 

Wat ik niet wist, maar nu dankzij het artikel in de Trouw wel, is dat "Breidel en Van der Stelt, van organisatie Koloniaal Verleden Dordrecht, op eigen kosten deze kleinschalige expositie hebben ingericht. Zelfs de muren hebben ze eigenhandig geschilderd. 'We hebben er geen cent subsidie voor gekregen". Vandaar de woorden "het is dankzij initiatieven van de inwoners dat Dordrecht dit weekeinde stilstaat bij zijn slavernijverleden". Want zij staan toch wel aan "de boom" van dit alles. 

Trouw schreef ook dat "langzaamaan krijgt ook het gemeentebestuur oog voor de koloniale erfenis van de suikerstad". Dat bleek gisteren wel uit het feit dat burgemeester Kolff aanwezig was en ook sprak. Wel waren er gemengde gevoelens na zijn toespraak. Ik citeer opnieuw Trouw: "dat hij weinig voelt voor formele excuses, betreurt GroenLinks-raadslid Kitty Kruger. Niet hij persoonlijk, maar de gemeente als instituut moet erkennen wat er in het verleden fout is gegaan".

Wie wel sorry zeiden, waren de Dordtse kerken. Komende zondag wordt er in Dordrecht, in diverse kerken, aandacht gegeven aan Keti Koti. Ik hoor nog de woorden, bij herhaling uitgesproken: "Hoe is het in Gods naam mogelijk dat..." die tijdens de herdenking gisteren werden uitgesproken door iemand namens de Dordtse kerken. Op die herhaalde uitgesproken zin kom ik zeker nog terug. 

Afbeelding: AD Regio 30-06-23

Verborgen verleden

Zoals jullie weten, zijn manlief en ik afgelopen zaterdag naar de tentoonstelling 'Koloniaal verleden Dordrecht' in het Augustijnenhof geweest. Daar een aantal foto's gemaakt. De eerste foto die ik met jullie wil delen is die van de Plantage Mariënbosch. 

En dat heeft alles te maken met dit stukje tekst: "Na de afschaffing van de slavernij kwamen er 269 contractarbeiders uit India en 242 uit Java naar plantage Mariënbosch. Deze komst ging vaak gepaard met misleiding. Er werd een ideaalbeeld geschetst van hoge lonen, een vrije woning, medische zorg, recht op gratis terugkeer en nabijheid van werk. De verre reis werd vaak niet benoemd. De praktijk was zware arbeid verrichten onder erbarmelijke omstandigheden, onregelmatig uitbetalen van loon, slechte medische zorg en slechte huisvesting."

Het verhaal gaat namelijk dat één van mijn voormoeders van Java kwam. Het kan dus zomaar zijn dat zij ook als contractarbeidster geronseld is. Denk dat dit woord de lading wel dekt. Al weet ik natuurlijk niet met zekerheid dat het in haar geval ook zo is gegaan, maar ik ga daar wel van uit. En, zo gaat het verhaal verder, dat zij niet terecht kwam op de Antillen of in Suriname, maar op een plantage in Brits-Guiana, wat toen een kolonie van Engeland was. 

De Volkskrant had een serie die ging over "Ons koloniale verleden in vijftig voorwerpen". Een van de voorwerpen die ze bespraken was de katlies, het kapmes, maar het ging ook over contractarbeid. In dit artikel wordt onder andere het volgende gezegd over contractarbeiders: "Dat ze eind 19de en begin 20ste eeuw uit Brits-Indië naar Suriname kwamen om op de plantages te werken. Dat tussen 1873 en 1916 34.300 contractarbeiders uit Brits-Indië naar Suriname vertrokken. En dat in de 17de en begin 18de eeuw deze arbeiders hun nut als werkvolk op rubber-, suiker- en theeplantages in Azië en in koloniën als Réunion, Mauritius en Brits-Guyana al hadden bewezen". En dan wordt er dit gezegd (hierbij denk ik aan mijn voormoeder): "Vooral voor vrouwen, en met name voor weduwen, woog het ontsnappen aan de onderdrukkende kastenmaatschappij zwaar". Maar, zo valt te lezen in dit artikel: "Er was weinig reden tot romantisering. Vrouwen werden zowel door de werkgevers als in de eigen gemeenschap geregeld minachtend behandeld".

Een paar jaar geleden heb ik een DNA test gedaan. Uit de test bleek dat ik 2% Zuid-Aziatisch ben, en ik moest denken aan de verhalen die gingen over mijn voormoeder, alleen dan nu met een ander land als uitkomst. Ik denk, gezien waar mijn voormoeder uiteindelijk terechtkwam, een plantage, het uiteindelijk niet zo veel uitmaakte of ze nu van Java of van India kwam, gezien de verhalen over plantages en contractarbeiders. Verhalen die steeds meer en meer aan hun verborgenheid worden onttrokken en in de openbaarheid worden gebracht.  

Het koloniaal verleden van Dordrecht

 

Op de folder van het Documentatie- en Kenniscentrum Augustijnenhof werden we niet alleen uitgenodigd om de Arij Boogerman Lezing "Leren leven met het verleden" van Mpho Tutu van Furth bij te wonen, maar ook werd er een tentoonstelling onder onze aandacht gebracht. De volgende tekst stond op deze folder: 

Het koloniaal verleden van Dordrecht. 

Vanaf 24 juni 2023 wordt er een tentoonstelling aan gewijd in de Augustijnenhof.

Wat is de betekenis daarvan en hoe kunnen we ons in deze tijd verzoenen met dat verleden?

In de Augustijnenkerk werd in 1913 een druk bezochte herdenking gehouden ter gelegenheid van 50 jaar afschaffing slavernij. Nu, 110 jaar later zijn we er terug en de herinneringen aan de slavernij zijn zeker nog niet verstomd. Nog steeds zijn er mensen die het moeilijk vinden om dit verleden in hun leven een plek te geven."

Documentatie- en Kenniscentrum Augsustijnenhof Dordrecht

Deze tentoonstelling zal geopend zijn t/m 30 juni 2023 en is gratis te bezoeken. Meer informatie over deze tentoonstelling vind je hier en hier.

Uiteraard gaan wij deze tentoonstelling bezoeken. Wordt vervolgd dus. Onze fietsten staan er al. Nu wij nog.

Arij Boogerman Lezing: Mpho Tutu van Furth

Een paar weken geleden, waar blijft de tijd, zijn wij, manlief en ik, naar de eerste Arij Boogerman Lezing van het Documentatiecentrum- en Kenniscentrum Augustijnenhof te Dordrecht geweest. Ongeveer een maand eerder waren wij daar en zag ik een uitnodiging liggen voor deze avond met de aansprekende titel 'Leren leven met het verleden', met als gastspreker Mpho Tutu van Furth, de dochter van bisschop Desmond Tutu. 

Op de avond van de lezing, bij binnenkomst, kregen wij de tekst van haar lezing op papier, zowel in het Engels als in het Nederlands. Niet alleen fijn tijdens de avond, maar ook om haar verhaal nog eens rustig na te kunnen lezen. 

Wat mij als eerste opviel, was de titel van haar lezing: "De reis begint met het vertellen van je verhaal". Zelf zei ze dit erover: "In wat misschien een vervolg is op 'No future without forgiveness' schreven mijn vader en ik 'The book of forgiving'. Het is misschien een handleiding over het proces van vergeving. We leggen uit hoe je vanuit de plek van boosheid, pijn en wrok (denk aan Zuid-Afrika en het apartheidsregime met, in haar woorden, hartverscheurende en huiveringwekkende verhalen van intimidatie, verlies en rouw) naar de plek van vergeving en genezing kunt komen".

Om daar te komen, op die plek van vergeving en genezing, waar Mpho Tutu het over heeft, is een proces dat bestaat uit de volgende stappen: "het vertellen van je verhaal, het benoemen van de pijn, het verlenen van vergeving, het vernieuwen of loslaten van de relatie. Ongeacht de omvang van de verwonding is dit proces altijd hetzelfde. De reis begint met het vertellen van het verhaal. En dus is het werk dat Stichting Illustre Dordracum verricht, om de geschiedenis van slavernij en de impact ervan te onderzoeken, van cruciaal belang voor het helen van de schade die blijft nagalmen tot op de dag van vandaag. Het vertellen van het verhaal is de eerste stap in de transformatieve reis die leidt tot verzoening". "Maar", zegt ze er tegelijkertijd achteraan, "het vertellen van het verhaal kan het struikelblok zijn dat te moeilijk is om te overwinnen", omdat "het verhaal soms te moeilijk is om te vertellen, te pijnlijk om te vertellen".

In haar lezing gaat ze verder in op de pijn van het verhaal, de gevolgen voor Afrika, de Waarheids- en Verzoeningscommissie waar haar vader Desmond Tutu voorzitter van was en de rol van Nederland. Dit is wat ze over Nederland zegt: "We 'weten' het verhaal van de slavernij. Maar velen zijn diep geïnvesteerd in het verborgen houden van de geschiedenis en zijn perverse gif, hoewel het verhaal openlijk verborgen is. Om de slavernij zijn verdiende plek in het Nederlandse nationale verhaal te geven, zal betekenen dat het beeld van zuinigheid, industrie, progressiviteit en eerlijkheid dat de Nederlandse zelfperceptie vormt, moet worden ontrafeld, en ruimte moet worden gemaakt voor de smetten van hebzucht, vooroordelen en uitbuiting waarop de welvaart van Nederland is gebouwd".

Ik zou nog veel meer kunnen aanhalen uit haar lezing, zoals het fragment dat uit haar eigen boek kwam, waarin ze spreekt namens de dader. Maar nog beter is dat je naar haar zelf luistert. 

"Leren van een bitterzoet verleden"