De Huilende Olifant

 

Ode aan de wildernis

Dit is ook een reizend kunstwerk. Hij is al op verschillende plaatsen geweest en nu, tot en met juli, te zien in de Nieuwe Dordtse Biesbosch. De bedoeling van 'The Weeping Elephant'  is "mensen te verrassen en stil te laten staan bij de schoonheid en de invloed van onze natuur, waarin we allemaal met elkaar verbonden zijn."

De olifant heeft mij zeker verrast. Ik fietste toeristisch naar huis en zag opeens een olifant in de verte staan. Ik waande mij even terug in Drenthe vanwege de mammoeten die ze daar hebben staan. Op een andere dag, na eerst heerlijk in de omgeving te hebben gewandeld, hebben wij de olifant een bezoekje gebracht. 

Prachtig vond ik zijn kop. Met ogen, zo leek het wel, die bewust in de verte staarden. En het staal was zo bewerkt dat het net allemaal kleine ovale klimopblaadjes leken. Ik had hem graag wat meer groen en bomen gegund. Aan de andere kant, waar vind je een rustige plek waar je zo het rijk voor jezelf hebt? Op een paar, dat wel, fietsers en wandelaars na. 

Langs de weg

"Als ik even niets doe

Houd me dan vooral niet tegen"

Uitspraak: Broertje van Loesje

Kom maar op mooi weer

Eindelijk was het weer gisteren heerlijk genoeg om, met picknickmand, op de fiets eropuit te trekken. De weinige picknicktafels die we onderweg tegenkwamen waren allemaal bezet. Het was dus een beetje behelpen, maar het uitzicht, en bovenal de rust, maakten het allemaal goed. 

 

Heerlijk genieten van het uitzicht

Bovenstaande foto is gewoon met mijn mobiel gemaakt. Ik heb er verder totaal niets aan gedaan. Alleen mijn bordje op het hoekje van het andere bankje gezet. Het oog wil per slot van rekening ook wat. 

Het tegenovergestelde uitzicht

'Huisje ongeregeld' had manlief onder de foto gezet, toen hij hem deelde met onze kinderen. Een totaal ander plaatje dan de eerste foto. Is dat niet vaak wat wij laten zien aan de buitenwereld? Dat mooie andere, in scène gezette beeld. Terwijl het tegenovergestelde uitzicht misschien juist wel mooier is vanwege de ongedwongenheid die het uitstraalt. Het niet bezig zijn met wat die ander er wel van vindt. Is het niet daar waar het uiteindelijk om draait? Dat je gewoon samen genietend onderweg bent. 

1. Degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren...

In de corona periode hebben wij ons eigen eiland, het eiland van Dordrecht, verkent. Iedere 

keer schoven wij een stukje op. Toen van lieverlee de wereld beetje bij beetje meer open ging werd ons verkenningsgebied groter en schoot ongemerkt het verkennen van Dordrecht, zoals in de corona periode, erbij in. Zie de foto's van vandaag, ze hebben allemaal op de een of andere manier iets te maken met water, als een soort vervolg hierop.

We hebben een aantal havens gefotografeerd. Dat we niet alle havens hebben gefotografeerd wist ik, omdat we alleen in de binnenstad zijn geweest. Dat het slecht een handjevol havens bleek te zijn kwam ik later achter, toen ik mij afvroeg hoeveel havens Dordrecht nu echt heeft. Het bleken 36 binnenhavens te zijn. Wat ze daar precies mee bedoelen, geen idee. Want als ik denk aan een binnenhaven dan denk ik automatisch ook aan een buitenhaven. Wat voor havens het ook zijn, ik had er geen idee van dat het er zoveel waren. Zo zie je maar hoe slecht je je eigen stad kent. 

In nog een ander opzicht bleek ik mijn eigen stad slecht te kennen. "Dordrecht was namelijk 

de derde suikerstad van Holland en de geschiedenis van de stad is daarmee onlosmakelijk verbonden met kolonialisme, slavernij en mensenhandel". Dat Dordrecht de derde suikerstad van Holland kon worden heeft alles te maken met haar ligging aan het water. 

Zeg je water, en je wil van de ene kant naar de ander kant, ook in de stad zelf, dan kun je niet om een brug heen. In dit geval een brug die open, of is het nu dicht, stond. Rechts zie je Papendrecht en links Zwijndrecht.

Dit is het uitzicht, wanneer je je omdraait richting de haven.

Terwijl wij stonden te wachten, viel mijn oog op deze steentjes die Stolpersteine worden genoemd. Struikelstenen. Ik sta nu in de Boomstraat, en wat nu mijn uitzicht is, was eens het uitzicht van familie De Heer, die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en in een concentratiekamp vermoord omdat ze jood waren. Mozes Cohen de Heer, geboren in 1863, vermoord 15 december 1942 in Auschwitz. Rosalie Cohen de Heer, geboren 1901, vermoord 19 november 1942, Auschwitz. Grietje Cohen de Heer, geboren 1899, vermoord 19 november 1899, Auschwitz. "Degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren, zijn gedoemd deze te herhalen."

Vervolgens zijn we doorgereden naar de omgeving van de Kuipershaven en de Nieuwe Haven, waar een aantal panden zijn die gelinkt kunnen worden aan het slavernijverleden van Dordrecht. 

Op weg naar de volgende haven moesten we, opnieuw, wachten voor een brug. Stil staan, al dan niet gedwongen, kan soms maken dat je dingen ziet die je anders misschien niet zou zien, zoals de tekst op deze ton. 

Hier zijn we in de omgeving van de Korte Engelenburgerkade met niet te missen op de achtergrond de Grote Kerk, met ook daar sporen van het slavernijverleden. 

Met een prachtige doorkijk naar Zwijndrecht.

En ja, opnieuw weer een brug en wel een heel speciale brug. Hij werd namelijk met de hand bedient.

Even kwijt waar dit was. In ieder geval in één van de havens. En de schepen die hier lagen waren meer dan groot. 

Daarna zijn we doorgereden richting de Grote Kerk, waar we onderweg er naar toe gestopt zijn om deze foto te maken. Dordrecht heeft een slavernijverleden. Los daarvan is het gewoon een prachtige oude stad die de moeite waard is om te bezichtigen. Ook vanaf het water 'fluisterstil'.

Uiteindelijk zijn we geëindigd midden in de binnenstad, bij het stadhuis, wat op het eerste gezicht een vreemde plek is om onze 'haventrip' te eindigen, wat niet zo is. Want in het boekje 'Verhalen van Dordrecht, Slavernijverleden Dordrecht' las ik onder andere dat "door het bestuur van Dordrecht gunstige voorwaarden werden gecreëerd voor suikerraffinadeurs en de handel in andere koloniale waren."

Op de foto van het Stadhuis zie je een trappetje dat naar het water leidt. Wanneer je dat doet, kom je hier uit. Je zou zo met laarzen aan het water in kunnen stappen, zo ondiep is het daar waar het donker groen is. Eigenlijk ben ik best benieuwd waar je dan uit zou komen. Niet dat ik de behoefte heb om dat te ontdekken. Het op papier weten is voor mij genoeg. 

Uitspraak:  Degenen die er niet in slagen...., Winston Churchill

Om de hoek

 

Natuurpad Zuidhaven

Twee vliegen in één klap

 

De opmerking 'twee vliegen in één klap' heeft alles te maken met het feit dat ik in de Trouw een artikel tegenkwam dat ging over de tentoonstelling 'Koloniaal verleden Dordrecht' in het Augustijnenhof, en over de herdenking van gisteravond over afschaffing slavernijverleden in de tuin van het Dordrechts Museum. Helaas is dit artikel in de Trouw exclusief voor abonnees, maar de kop zegt ook al iets. 

Zoals jullie weten heb ik de tentoonstelling "Koloniaal verleden Dordrecht" samen met manlief bezocht en daar ook al iets over geschreven. Meer blogjes zullen waarschijnlijk volgen, want voor nu is het mijn intentie om deze tentoonstelling, aan de hand van foto's die ik heb gemaakt, als het ware in stukjes op te delen. 

Wat ik niet wist, maar nu dankzij het artikel in de Trouw wel, is dat "Breidel en Van der Stelt, van organisatie Koloniaal Verleden Dordrecht, op eigen kosten deze kleinschalige expositie hebben ingericht. Zelfs de muren hebben ze eigenhandig geschilderd. 'We hebben er geen cent subsidie voor gekregen". Vandaar de woorden "het is dankzij initiatieven van de inwoners dat Dordrecht dit weekeinde stilstaat bij zijn slavernijverleden". Want zij staan toch wel aan "de boom" van dit alles. 

Trouw schreef ook dat "langzaamaan krijgt ook het gemeentebestuur oog voor de koloniale erfenis van de suikerstad". Dat bleek gisteren wel uit het feit dat burgemeester Kolff aanwezig was en ook sprak. Wel waren er gemengde gevoelens na zijn toespraak. Ik citeer opnieuw Trouw: "dat hij weinig voelt voor formele excuses, betreurt GroenLinks-raadslid Kitty Kruger. Niet hij persoonlijk, maar de gemeente als instituut moet erkennen wat er in het verleden fout is gegaan".

Wie wel sorry zeiden, waren de Dordtse kerken. Komende zondag wordt er in Dordrecht, in diverse kerken, aandacht gegeven aan Keti Koti. Ik hoor nog de woorden, bij herhaling uitgesproken: "Hoe is het in Gods naam mogelijk dat..." die tijdens de herdenking gisteren werden uitgesproken door iemand namens de Dordtse kerken. Op die herhaalde uitgesproken zin kom ik zeker nog terug. 

Afbeelding: AD Regio 30-06-23

Keti Koti Dordrecht

Dordrecht herdenkt voor het eerst slavernijverleden

Het was bijzonder om bij deze herdenking aanwezig te zijn. Niet alleen als nazaat van slaaf gemaakten maar ook als inwoonster van Dordrecht. Om in mijn eigen stad te ervaren hoe men de handen in één heeft geslagen om dit mogelijk te maken. 

Meer nieuws volgt.

Verborgen verleden

Zoals jullie weten, zijn manlief en ik afgelopen zaterdag naar de tentoonstelling 'Koloniaal verleden Dordrecht' in het Augustijnenhof geweest. Daar een aantal foto's gemaakt. De eerste foto die ik met jullie wil delen is die van de Plantage Mariënbosch. 

En dat heeft alles te maken met dit stukje tekst: "Na de afschaffing van de slavernij kwamen er 269 contractarbeiders uit India en 242 uit Java naar plantage Mariënbosch. Deze komst ging vaak gepaard met misleiding. Er werd een ideaalbeeld geschetst van hoge lonen, een vrije woning, medische zorg, recht op gratis terugkeer en nabijheid van werk. De verre reis werd vaak niet benoemd. De praktijk was zware arbeid verrichten onder erbarmelijke omstandigheden, onregelmatig uitbetalen van loon, slechte medische zorg en slechte huisvesting."

Het verhaal gaat namelijk dat één van mijn voormoeders van Java kwam. Het kan dus zomaar zijn dat zij ook als contractarbeidster geronseld is. Denk dat dit woord de lading wel dekt. Al weet ik natuurlijk niet met zekerheid dat het in haar geval ook zo is gegaan, maar ik ga daar wel van uit. En, zo gaat het verhaal verder, dat zij niet terecht kwam op de Antillen of in Suriname, maar op een plantage in Brits-Guiana, wat toen een kolonie van Engeland was. 

De Volkskrant had een serie die ging over "Ons koloniale verleden in vijftig voorwerpen". Een van de voorwerpen die ze bespraken was de katlies, het kapmes, maar het ging ook over contractarbeid. In dit artikel wordt onder andere het volgende gezegd over contractarbeiders: "Dat ze eind 19de en begin 20ste eeuw uit Brits-Indië naar Suriname kwamen om op de plantages te werken. Dat tussen 1873 en 1916 34.300 contractarbeiders uit Brits-Indië naar Suriname vertrokken. En dat in de 17de en begin 18de eeuw deze arbeiders hun nut als werkvolk op rubber-, suiker- en theeplantages in Azië en in koloniën als Réunion, Mauritius en Brits-Guyana al hadden bewezen". En dan wordt er dit gezegd (hierbij denk ik aan mijn voormoeder): "Vooral voor vrouwen, en met name voor weduwen, woog het ontsnappen aan de onderdrukkende kastenmaatschappij zwaar". Maar, zo valt te lezen in dit artikel: "Er was weinig reden tot romantisering. Vrouwen werden zowel door de werkgevers als in de eigen gemeenschap geregeld minachtend behandeld".

Een paar jaar geleden heb ik een DNA test gedaan. Uit de test bleek dat ik 2% Zuid-Aziatisch ben, en ik moest denken aan de verhalen die gingen over mijn voormoeder, alleen dan nu met een ander land als uitkomst. Ik denk, gezien waar mijn voormoeder uiteindelijk terechtkwam, een plantage, het uiteindelijk niet zo veel uitmaakte of ze nu van Java of van India kwam, gezien de verhalen over plantages en contractarbeiders. Verhalen die steeds meer en meer aan hun verborgenheid worden onttrokken en in de openbaarheid worden gebracht.  

Het koloniaal verleden van Dordrecht

 

Op de folder van het Documentatie- en Kenniscentrum Augustijnenhof werden we niet alleen uitgenodigd om de Arij Boogerman Lezing "Leren leven met het verleden" van Mpho Tutu van Furth bij te wonen, maar ook werd er een tentoonstelling onder onze aandacht gebracht. De volgende tekst stond op deze folder: 

Het koloniaal verleden van Dordrecht. 

Vanaf 24 juni 2023 wordt er een tentoonstelling aan gewijd in de Augustijnenhof.

Wat is de betekenis daarvan en hoe kunnen we ons in deze tijd verzoenen met dat verleden?

In de Augustijnenkerk werd in 1913 een druk bezochte herdenking gehouden ter gelegenheid van 50 jaar afschaffing slavernij. Nu, 110 jaar later zijn we er terug en de herinneringen aan de slavernij zijn zeker nog niet verstomd. Nog steeds zijn er mensen die het moeilijk vinden om dit verleden in hun leven een plek te geven."

Documentatie- en Kenniscentrum Augsustijnenhof Dordrecht

Deze tentoonstelling zal geopend zijn t/m 30 juni 2023 en is gratis te bezoeken. Meer informatie over deze tentoonstelling vind je hier en hier.

Uiteraard gaan wij deze tentoonstelling bezoeken. Wordt vervolgd dus. Onze fietsten staan er al. Nu wij nog.

Genieten om de hoek

 

Net even anders

Weer gewandeld op de dijk. 

Ons vaste rondje. 

De schapen zijn niet te negeren. 

Al was het alleen maar vanwege hun geblaat. 

Wij waren niet de enigen die genoten.

Er werd volop gefietst. 

Qua bloei liepen ze wat achter, 

maar dat hebben ze weer helemaal goedgemaakt. 

'Drukte' zowel aan de ene kant 

als aan de andere kant van de dijk. 

Er zijn meerdere wegen 

die naar het Biesboschcentrum leiden. 

Fietspont Grienduil

Hier legt het wandel/fietsveer aan om naar het Biesboschcentrum Dordrecht te gaan. 

Normaal kun je op zaterdag en zondag in de periode 1 april tot en met 31 oktober gebruik maken van dit veer. Maar let op, door corona is hij tijdelijk uit de vaart genomen. Op deze link van het biesboschcentrum.nl vind je niet alleen de actuele informatie over dit veer, maar ook meer Biesbosch wandel- en fietsinformatie. Klik je door, dan zie je wat er allemaal nog meer te doen is. 

Om tenslotte 

samen onderuit te gaan in de tuin. De een in een badje en de ander in het bedje. 

En de tekst, die viel me gewoon in de schoot. 

Nationaal Park De Biesbosch

En weer zijn we al wandelend een stukje opgeschoven. Weliswaar maar een klein stukje, wat kwam door de kleine beentjes in ons midden. 

Laat je niet misleiden door de foto's die een en al rust uitstralen. Wat je niet ziet is bijvoorbeeld de Sterrenwacht, en het grote grasveld ernaast waar volop gebruik van werd gemaakt. En dan heb ik het nog niet gehad over de geuren van de barbecues die onze kant uitkwamen. 

Hier zijn wij de hoek omgegaan. Even ervoor, doordat de zon op het water scheen, zagen we nog net een  groep grote vissen zwemmen. 

Dit is allemaal wandelgebied. Dwars door het veld over een gemaaid pad of over een verharde weg. 

Er overheen of onderdoor, beide is mogelijk. Maar doe het dan wel rond deze tijd van het jaar. Later in het jaar is het water vol gegroeid met allerlei waterplanten, wat het kanoën er niet gemakkelijker op maakt. Ik spreek uit eigen ervaring. Wat die kano betreft, ik deel nog wel een foto. Is een dingetje tussen manlief en mij. 

Er zijn genoeg mogelijkheden om van het (verharde) pad af te raken. 

Tijdens onze wandeling kruisten wij ook stukken van Het Beverbos en delen daaromheen zoals deze schuilhut. Ik had de kleinkinderen verteld dat er in dit gebied bevers woonden en dat ze hun eigen huis bouwden, dat een burcht wordt genoemd. En dat wij ons nu ook in een soort burcht bevonden.  

Ook las ik hun dit bordje voor dat hier hing. Zegt de oudste van het stel: ''Ik wist niet dat bevers Nederlands konden schrijven". Genieten op griffelniveau. 

Hier heeft men een beverburcht nagebouwd. Uiteraard gingen wij ook een kijkje nemen. De kleinkinderen vroegen ook aan opa of hij mee ging de beverburcht in. Daar had manlief niet zoveel zin in, dus zei hij dat hij een beetje bang was. Zegt de oudste van het stel, vijf jaar is ze: ''Ik houd je hand wel vast, opa". Daar gaan ze, die van vijf voorop. 

Behalve dat het leuk is om met de kinderen naar het Beverbos te gaan en/of de speciale beverroute te lopen, is hier nog veel meer te doen. Dit is de steiger tegenover het Biesboschcentrum Dordrecht

Wij zijn slechts langs gelopen. Ondertussen is het verbouwd, maar zelf hebben we het resultaat van deze verbouwing nog niet gezien. Dit alles loopt niet weg, en wij ook niet. 

Zicht op de zwemvijver met in de verte het zandstrand. Afgelopen winter heb ik hier nog geschaatst. 

Schaapje schaapje, heb je witte wol?

Een van de liedjes die gezongen werd tijdens onze wandeling. En natuurlijk gingen we weer naar de schapen. Dit wordt ondertussen min of meer van mij verwacht. 

Dit keer zijn we bovendijks gebleven en hebben we een heel andere weg terug genomen. Voor haar, onze kleindochter, was dit de eerste keer en voor mij zeker niet. Denk nu niet dat dat een straf is, want elke keer weer, ondanks dat het pad steeds hetzelfde is, blijft het uitzicht betoverend mooi en is er genoeg te zien of te ontdekken. Een stel herten, de wolken, of zoals nu, hoeveel verschillende bloemen er nog te zien zijn langs dit stukje dijk. 

Wij hebben ons niet bezig gehouden met de namen van de bloemen maar met de kleuren ervan. 

Wit

Paars 

Hondsdraf is paars. Of misschien toch niet? Om het even, de kleine van vandaag vindt het allemaal prima. Een heel verschil met onze oudste kleindochter. Zij zit in groep 2. Zij corrigeerde mij met de woorden ' Nee, oma, dat is violet', toen ik zei dat het paars was. Misschien wordt het tijd dat ik een kleine cursus kleuren volg. 

 

Roze

Deze bloempjes komen niet tot hun recht op deze foto. En ze zijn zeker niet roze. Wat dan wel? Misschien eerder bordeaux. Misschien dat het mij een volgende keer lukt om hun kleur goed te vangen, en mag je zelf je eigen kleurconclusie trekken. Ik vind ze in ieder geval prachtig en dat voor iemand die niet echt bloemenliefhebber genoemd kan worden. 

Blauw

Geel 

Dit waren een aantal bloemen die langs de dijk stonden. Er zijn er nog meer, maar niet alles staat al in bloei. En daar heb ik het nog niet over gehad: hoeveel soorten verschillende bladeren er te ontdekken zijn langs dit stukje dijk.