1. Racisme, heden of verleden

"De kerkleiders in deze tijd 

veroordelen elke vorm van racisme 

in het heden of verleden."

Evangelieverhandeling 

'ras en het priesterschap'

To all worthy male members 

Op weg naar Officiële Verklaring 2 kwam ik langs afdeling 134 uit de Leer en Verbonden en besloot ik mijn tent daar op te slaan. Terwijl ik daar was, heb ik een aantal stukjes geschreven, uiteindelijk vijf, die allen op de een of andere manier te maken hadden met deze afdeling en dat het "niet juist is dat enig mens andermans slaaf is". Zoals jullie aan de titel van dit stukje, "Racisme, heden of verleden", kunnen zien, ben ik weer op pad. Dit betekent echter nog niet dat ik al klaar ben met het onderwerp slavernij. 

Voor degenen die het nog niet weten: ik sta met twee verschillende benen in de slavernij, wat komt door mijn eigen familiegeschiedenis. Aan de ene kant is daar mijn zwarte vader. Door hem heb ik een wit/zwarte geschiedenis van slaaf en niet-slaaf. Aan de andere kant staat mijn moeder, wit, de kerk en de woorden "ik geloof in slavernij". Ik schreef toen nog in dat logje dat mijn witte voetje voor een groot deel mijn leven bepaalde. Het zwarte voetje maakt en zorgt ervoor, gezien mijn gebrek aan kennis, dat ik aan het begin van mijn reis sta. Maar nu al, ondanks het feit dat ik nog maar een beginneling ben, is mijn wereld groter en rijker geworden. Ik hoop nog een heleboel pagina's aan mijn verhaal te kunnen toevoegen. 

Ondertussen heb ik de nodige pagina's aan mijn verhaal toegevoegd. In al de verhalen die ik de afgelopen tijd heb gedeeld, was er weinig aandacht voor de geschiedenis van dat zwarte voetje en dat zal volgend jaar, wanneer ik door het Oude Testament reis, het laatste hoofdstuk van mijn verhaal, waarschijnlijk niet anders zijn. Ondanks dat ik mijzelf, als het gaat om het zwarte voetje, nog steeds een beginneling noem qua kennis, ben ik ondertussen wel steeds meer een overlap gaan zien tussen het witte en het zwarte voetje. En ben ik gaan beseffen hoe gekleurd ik zelf ben door mijn opvoeding, zonder dat ik dat in eerste instantie zelf doorhad. Dit is daar een voorbeeld van, net zoals rassenwaan dat ook is. Onze hemelse Vader mag dan wel een kleurenblindbril dragen; daarmee bedoel ik niet dat Hij geen kleuren ziet, want Hij houdt van diversiteit, maar Hij schiep niet de daarmee gepaard gaande discriminatie.

In het logje 'dat ik het niet zelf door had' haal ik ook onze oud premier Rutte aan, die toen namens de Nederlandse Staat excuses aanbood voor het slavernijverleden. Hij zei het volgende over het ondergaan van een verandering van denken: "Ik dacht lange tijd dat het niet goed mogelijk was om op een betekenisvolle manier verantwoordelijkheid te nemen. Lange tijd dacht ik dus eigenlijk: het slavernijverleden is geschiedenis die achter ons ligt, maar ik had het mis. Eeuwen van onderdrukking en uitbuiting werken uit in het hier en nu". 

In deze toespraak van premier Rutte wordt ook gesproken over bewustwording en racisme. Toen ik googlede op 'of je racisme zonder bewustwording kunt bestrijden', kreeg ik dit als antwoord: 

Racisme bestrijden is vrijwel onmogelijk zonder bewustwording. Deze twee gaan hand in hand. Degenen die er niet in slagen van de geschiedenis te leren, zijn gedoemd deze te herhalen.

Andere woorden voor bewustwording zijn bijvoorbeeld erkenning, inzicht en erkentenis. Woorden die ik in verband breng met een lezing: 'De reis begint met het vertellen van je verhaal' van Mpho Tutu van Furth, die ik iets meer dan twee jaar geleden heb bijgewoond. De woorden die zij sprak, die trouwens op iedereen van toepassing kunnen zijn, waren voor mij de aanzet om mijn eigen verhaal te vertellen. Later kwam daar nog het woord benoemen bij, waardoor ik steeds meer een overlap begon te zien. Niet alleen dat, ook te ervaren, als was het alleen maar door de woorden 'laat het verleden rusten'.   

Echter, zoals we ook kunnen lezen, is bewustwording vrijwel onmogelijk als je ook niet stilstaat bij de oorzaken (vooroordelen, onwetendheid en institutionele structuren). 

Vooroordelen en onwetendheid, daar had ik niet direct een woordenboek bij nodig. Wat er precies bedoeld wordt met institutionele structuren wel. En, nog zo'n vraag: kan ik die institutionele structuren ook terugzien in mijn witte voetje? In hoeverre is daar een overlap?

En wat bedoelen kerkleiders nu met dat ze zowel racisme in het heden als in het verleden veroordelen? Wat is racisme? Ik kwam erachter dat het antwoord op wat racisme nu is, afhankelijk is van wie je het vraagt, "omdat je er vanuit verschillende disciplines naar kunt kijken, zoals de psychologie, sociologie, filosofie, en dat het in de praktijk niet alleen om huidskleur en andere fysieke kenmerken gaat, maar ook om zaken als taal, kleding en religieuze praktijken". Echter, en dat maakt het weer behapbaar, ze zeiden ook dat racisme werken aan gelijke kansen en een inclusieve samenleving in de weg staat. Deze opmerking gaat over burgerschap. Is de kerk in wezen niet een samenleving in het klein? In hoeverre, gezien mijn eigen geschiedenis, kan ik dan mijn ogen sluiten voor het feit dat ik zeker overeenkomsten zie tussen het slavernijverleden, mijn zwarte voetje, en de restrictieperiode, mijn witte voetje. Zoals bijvoorbeeld Kain en die 'vervloekte' Cham en deze woorden uit de evangelieverhandeling: "deze beperking werd gerechtvaardigd door de gangbare ideeën over de minderwaardigheid van sommige rassen". Ondanks dat koop ik altijd "allen-zijn-gelijk-voor-God"-schoenen. Al heb je natuurlijk altijd uitzonderingen.  

 

Herman Finkers

1. Vooroordelen

"Hij verwerpt niemand die tot Hem komt, 

zwarte en witte, geknechte en vrije, man en vrouw;

en Hij is de heidenen indachtig; 

en allen zijn voor God gelijk,

zowel de Joden als de andere volken."

2 Nephi 26:33

"God schiep de rassen, maar niet de discriminatie." Een uitspaak die ik volgens mij zelf al een keer eerder heb gebruikt op mijn blog, maar dan in het licht van discriminatie. Als het gaat om het eerste deel van deze uitspraak, dan geef ik liever God zelf het woord: "Want zie, dit is mijn werk en mijn heerlijkheid; de onsterfelijkheid en het eeuwige leven van de mens tot stand te brengen." We hebben dus allemaal dezelfde Vader. Eén God heeft ons allemaal gemaakt. De vraag is alleen of wij dat ook werkelijk geloven? Dat wij allemaal Gods kinderen zijn en dat Hij ze niet sorteert op kleur en afkomst, daar Hij zelfs van stenen Abrahams kinderen kan verwekken. God houdt van diversiteit. Om die reden maakt hij geen onderscheid tussen zwart en wit, en alle andere kleuren die daar dan nog tussenin mogen zitten. Dat ras uiteindelijk niet meer is dan een "een sociaal construct, een zelfgecreëerd beeld, waar geen enkele wetenschappelijke basis voor is." Het probleem is echter, dat heeft de geschiedenis ons laten zien, dat het niet zo eenvoudig is om deze "rassenwaanbril" af te zetten en een nieuwe aan te schaffen.  

Bekeken door die rassenwaanbril kan ik me zo voorstellen dat er mensen zijn die het Boek van Mormon lezen en teksten tegenkomen die ze zo op het eerste gezicht als racistisch ervaren.  Hierbij denk ik aan deze tekst uit onze leesopdracht van afgelopen week: "En het geschiedde dat die Lamanieten die zich met de Nephieten hadden verenigd, onder de Nephieten werden gerekend; en hun vervloeking werd van hun weggenomen, en hun huid werd wit (aangepast overgenomen), zoals die van de Nephieten (3 Nephi 2:14,15)". Zelf heb ik geen witte huid; desondanks ervaar ik deze teksten niet als racistisch, omdat ik deze tekst en andere soortgelijke teksten in de Schriften door mijn kleurenblindbril anders ben gaan leren lezen. Dat dan wel weer. Wat inhoudt dat je het oude denken moet loslaten. De afgelopen tijd heb ik daar al het een en ander over geschreven en ik ben van plan dat de komende tijd te blijven doen. Dit stukje heet niet voor niets 'Vooroordeel 1', alleen nu, wat alles te maken heeft met onze leesopdracht van de afgelopen tijd, met specifieke aandacht voor die "vervloekte" Lamanieten. Waarvan Samuel de Lamaniet er een was. 

Geschreven als protestlied

Gebruikte teksten: Mozes1:39, Maleachi 2:10, Mattheus 3:9

Een komma, geen punt

 

Allereerst wil ik jullie bedanken voor het delen van mijn Nehoriaanse olifant stukje. Pas op het laatst, net voor het publiceren, voegde ik nog het zinnetje "pass it on" toe. Dit naar voorbeeld van het filmpje. En dat hebben jullie gedaan! Heerlijk. Aan de andere kant best wel triest dat ik dit heerlijk noem. En dat ik hier op mijn blog aandacht voor vraag. Want in wezen zou deze kennis, zoals de kerk was in de dagen van Joseph Smith en zoals die nu is, algemeen aanvaarde kennis moeten zijn, maar de praktijk laat dus wat anders zien.

rtvdordrecht.nl

Afgelopen zondag zijn wij, manlief en ik, naar de herdenking slavernijverleden in de tuin van het DordrechtsMuseum geweest. Tijdens deze herdenking, in navolging van andere steden, bood burgemeester Kolff zijn excuses aan "voor de rol van het stadsbestuur van Dordrecht." In zijn toespraak zei de burgemeester onder andere, wat met nu te maken heeft, dit: "Ik wil hier benadrukken dat ik burgemeester ben van en voor alle inwoners van Dordrecht, dus ook van diegenen die vinden dat excuses te laat of misschien overbodig zijn. Los van het nut en de noodzaak van een excuus wil ik duidelijk onderstrepen dat we met elkaar een klus te klaren hebben. Namelijk: bepalen hoe we met elkaar willen samenleven. En daar is de inzet van iedere Dordtenaar bij nodig".

Het bepalen van hoe we met elkaar willen samenleven heeft voor mij alles te maken met het benoemen. Het woord benoemen heb ik verschillende malen tijdens deze herdenking voorbij horen komen. Hoe kunnen we één in Christus zijn als dit onderwerp onbesproken blijft, zoals de evangelieverhandeling 'ras en priesterschap', en de herstelling van de kerk door middel van Joseph Smith? Althans in de kringen om mij heen. En dat juist in het Herdenkingsjaar Slavernijverleden, dat niet alleen in het teken stond van herdenken, maar vooral ook waarin bewustwording centraal stond en hoe nu samen verder te gaan. 

Vorig jaar april, aan de vooravond van het herdenkingsjaar, schreef ik dat ik, tijdens het bijwonen van een lezing in de Grote Kerk van Dordrecht, een randje pijn voelde. Helaas, zoals ik het afgelopen jaar persoonlijk gemerkt heb, blijkt het benoemen, met onder andere het delen van je verhaal, het praten over de herstelling van de kerk en alles daaromheen, toch nog wel een dingetje te zijn. Ik ervaar dit als een muur. En die blijkt uiteindelijk hoger te zijn dan ik had verwacht. Zoals het slavernijverleden, ik spreek nu in het algemeen, zijn doorwerking heeft in de maatschappij, zo heeft het restrictieverleden, zijn doorwerking in de leden van de kerk waar ik lid van ben. Een komma dus, en geen punt. 

Het vertellen van je verhaal

 

In mijn vorige logje had ik het erover dat "de Urkers achterlijk en onzakelijk waren wat inhield dat ze niet geschikt waren voor werken op het land". Als het gaat om niet geschikt te zijn voor werk op het land, dan bevinden Urkers zich in goed gezelschap. Ook de Europeanen, alleen speelt dit verhaal zich niet af in Nederland, maar in Amerika, waren niet geschikt om op het land te werken. Om die reden besloot men om grote groepen mensen uit Afrika te deporteren en als slaaf bij hen op de plantages te laten werken. Een van de slavenhouders zei dit erover: "Wij hadden de slaven uit Afrika hard nodig. Wie anders kon al het zware werk doen? Ik had een suikerplantage in Suriname. Vooral in de oogsttijd was er enorm veel zwaar werk te verrichten. Sommige slaven konden het werk niet aan. Die verving ik door betere slaven. Met de verkoop van suiker ben ik schatrijk geworden".

Voordat men besloot "slaven uit Afrika in te voeren werkten er krijgsgevangen Indianen op de plantages. Zij waren echter niet bestand tegen de slechte behandeling en het loodzware werk". "De naam Indianen komt van Columbus, die hoopte een westelijke route naar Indië te vinden, en hij veronderstelde aanvankelijk die inderdaad gevonden te hebben. De plaatselijke bevolking die hij daar aantrof, noemde hij dan ook indianen, omdat ze op Indiërs leken. Een woord dat sindsdien de verzamelnaam is geworden van de inheemse Amerikaanse bevolking. Aangezien deze mensen de nazaten waren van de werkelijke ontdekkers van het continent, gaat de term 'ontdekking van Amerika' in verband met de landing in 1492 uit van een Europees perspectief".

De term 'Europees perspectief' is denk ik wel een terugkerend thema van mij op het blog. Misschien niet zo verwoord, maar ik denk, zeker lezend tussen de regels door, toch wel duidelijk. Hierbij denk ik alleen maar aan: "Hoe is het in Godsnaam mogelijk dat". Al gaat dit niet op voor het Urker schedels verhaal. Toch past dit verhaal net zo goed op mijn blog als de andere verhalen vanwege het gemeenschappelijke in het oordeel, de erfenis en haar doorwerking. Bovenal laat dit verhaal ook zien hoe belangrijk het is dat je je verhaal kunt vertellen. "Er kon opeens gepraat worden over dat zoute verleden, waarin men door de wetenschap en politiek werd genegeerd".

Praten over het verleden, en daar recht aan doen, heeft ook alles te maken met welke woorden je wel of niet gebruikt. Zelf denk ik hierbij aan de woorden wit en blank, maar ik denk ook aan de Lamanieten vanwege het Boek van Mormon. Zeker twee onderwerpen om iets mee te doen. En dan nog: "God is geen aannemer des persoons", mijn hoofdstraat. 

Afbeelding: AD 27 januari 2024. 

De bril die we dragen

 

Jullie hebben even moeten wachten op Urk. Ondertussen hebben jullie je misschien afgevraagd wat Urk nu heeft te maken met de dingen waar ik het over heb op mijn blog.  Uiteindelijk meer dan je denkt. Vandaar dat dit geen stedentripje wordt. Integendeel zelfs, en dat heeft alles te maken met een artikel uit het Weet Magazine dat ik onlangs in handen kreeg. Het Weet Magazine is een tijdschrift dat de wetenschap benaderd vanuit een christelijk perspectief en daar stond een heel interessant artikel in over Urk.

"Schedelroof in naam der wetenschap." Dat was wat ik als eerste las. Hmmm, nooit geweten dat daar zoiets had plaatsvonden. Het tweede wat ik las was "Achterlijke eilandbevolking moest maar eens even zwijgen..." Achterlijke eilandbevolking? Wacht eens even, Urk is toch Nederland? Uiteraard, maar Nederlander zijn is niet altijd genoeg, dat blijkt wel uit het verhaal van Urk. De site Urker Schedels geeft een 'mooi' inkijkje in de ontwikkeling van dit achterlijke denken. Hieronder een samenvatting.

"Het eerste wat je opvalt wanneer je de site Urker Schedels opent is de naam Johann Friedrich Blumenbach. Het is deze Duitse meneer, anatoom en antropoloog, die meent dat de mensheid uit vijf rassen bestaat. Hij publiceert een artikel waarin zestig menselijke schedels worden besproken, waaronder één van Urk. Volgens Blumenbach wijken de Zuiderzeeschedels af door een sterk terugwijkend voorhoofd en in een min of meer vooruitstekende kaak. En dan begint het balletje te rollen, of moet ik zeggen het schedeltje. Want dit moet nader onderzocht worden. In dit nader onderzoeken gaat men zelfs zo ver dat de Urkse bevolking wordt onderworpen aan allerlei schedelmetingen 'Het Urk Project'. Uiteindelijk komt men, de wetenschappers van die tijd, met een definitieve uitslag 'de Urkers zijn achterlijk en onzakelijk, wat inhoudt dat ze niet geschikt zijn voor werken op het land' en niet te vergeten, ze zouden zich ook nog vermengd hebben met Joden. Daar de Urkers niet geschikt zijn voor werken op het land - de Flevopolder moet worden ingericht en men wil een modelsamenleving creëren - heeft men een oplossing voor het 'Probleem Urk'. Deporteer gewoon de helft van de bevolking, plus de toekomstige bevolkingsaanwas."

Schedelmetingen Urk

Gingen door tot in de jaren dertig

Ik zelf vind een paar woorden en namen die de moeite van het onthouden waard zijn, zoals Blumenbach. Van hem komt de indeling van de verschillende rassen. Op hem kom ik nog terug. Uiteraard, zou ik bijna zeggen, heeft men het ook over de Joden. En dan het woord deporteren. Het gedwongen verplaatsen van mensen, in dit geval Urkers, maar wat we ook niet los kunnen zien van concentratiekampen en Nazi-Duitsland. De deportatie van Urkers ging uiteindelijk niet door vanwege de woningnood (hoe actueel), en oppositie vanuit de regering. 

Het Weet Magazine artikel over Urk gaat ook nog in op social darwinisme. Zomaar wat zinnen uit dit sociaal darwinisme stukje: "De lagere Afrikanen mogen op allerlei manieren vernederd worden. Maar niet alleen zij, ook indianen, Aziaten, Aboriginals enzovoort. Die 'lageren' werden zelfs opgesloten achter tralies, in een soort dierentuin, zodat blanke westerlingen, (de hogeren) naar hen konden kijken om met eigen ogen te zien hoe 'wild' ze nog waren. Het ging zelfs zo ver dat 'lageren' gedwongen werden gesteriliseerd...je gaat toch ook niet fokken met een zwak paardenras? Gelukkig is daar verandering in gekomen en wordt het sociaal darwinisme nu niet meer als wetenschap beschouwd. Maar invloeden waren voor velen nog tot ver in de twintigste eeuw merkbaar."

Over deze gebeurtenissen op Urk heeft men een boek geschreven, genaamd Zoutzoet, wat je, als je de link volgt, digitaal kunt lezen. Volgens één van de onderzoekers en tevens medeschrijver van dit boek "staan de schedels voor de manier waarop decennialang met Urk is omgegaan. Het project doorbrak een taboe. Er kon ineens gepraat worden over dat zoute verleden." Ik kan nu niet anders denken aan wat Mpho Tutu van Furth zei, namelijk dat "de reis begint met het vertellen van je verhaal". Door de gelegenheid die ze kregen ging dit zeker op voor de Urkers. 

Afbeelding Urker schedels: https://urkerschedels.wordpress.com/chronologie/

2. Stenen muur van uitsluiting

 

Eind vorig jaar had ik een stukje geschreven met als titel 'Muren aan het slechten?' Blijkbaar heb ik iets met muren, want dit stukje, de stenen muur van uitsluiting, kan ik niet los zien van mijn eigen verhaal, de Schriften en de reis die ik nu aan het maken ben. Tijdens deze reis heb ik mij menigmaal verwonderd, maar er waren ook momenten waarop ik moest denken aan de zin: "Hoe is het in Godsnaam mogelijk dat.." Nadat ik deze zin voor het eerst hoorde, kreeg ik hem niet meer uit mijn hoofd. En soms, zo tussendoor,  komt deze opmerking weer naar boven, zoals nu met het interview met Paul Reeve. 

In dit interview zegt Reeve namelijk het volgende: "Het andere dat ik belangrijk vind, is dat mensen zich realiseren dat Brigham Young slechts één reden gebruikte voor de beperking van het priesterschap. Hij wijkt er nooit van af. Ik hoor zoveel verwarring over het idee dat we een raciale priesterschapsbeperking hadden vanwege het Boek van Mormon. Brigham Young putte nooit uit het Boek van Mormon, en maakte nooit gebruik van het Boek Abraham of het Boek van Mozes. Hij gebruikte één reden te allen tijde. Hij zei dat Kaïn Abel doodde, en omdat Kaïn Abel heeft vermoord, zouden alle nakomelingen van Abel het priesterschap eerst moeten ontvangen voordat de nakomelingen van Kaïn het zouden kunnen ontvangen. Hij geloofde dat de nakomelingen van Kaïn zwart waren - dat het merkteken dat door God op Kaïn was gezet een zwarte huid was." Hij, Reeve, verwijst dan naar het joods-christelijke denken. En ja, dan kom ik uit bij kerk en slavernij en 'Hoe is het in Godsnaam mogelijk dat'. Hoe men door de eeuwen heen gekleurd is geweest door dit denken. 

Verder in dit interview zegt Reeve nog dit: "Ik denk dat het een belangrijk punt is voor mensen om op de hoogte te zijn, dat er maar één verklaring is die Brigham Young gaf. Hij is er zijn hele leven nooit van afgeweken. Hij nam alleen zijn toevlucht tot de Bijbel, het boek Genesis en de moord op Abel door Kaïn." Alles is op de een of andere manier met elkaar verweven, vandaar dat ik liever door de standaardwerken in zijn geheel wandel, dan dat ik alles opdeel in vakken. 

Voorlopig nog wel zoet

Er is echter nog een reden dat ik van het in vakjes denken ben afgestapt. Dat heeft te maken met wat Reeve zegt over de Parel van Grote Waarde. Hij zegt dit erover: "Mensen in de jaren 1880 begonnen te verwijzen naar het boek Abraham, zoals George Q. Cannon, en de conclusie die men hieruit trok ging een eigen leven leiden. Brigham Young heeft dit boek nooit als reden aangevoerd. Joseph Smith gaf ons het boek Abraham, en er is geen verslag dat hij het heeft gebruikt als rechtvaardiging voor een op ras gebaseerde priesterschapsbeperking." Ergens in het interview verwijst Reeve naar de door Joseph Smith geschreven Geloofsartikelen, waarin staat "dat de mens voor zijn eigen zonden zal worden gestraft en niet voor Adams overtreding". Waarom dan wel mensen, generaties lang, straffen voor zonden die Kaïn heeft begaan, en in het verlengde daarvan, Cham?

Tot slot zegt Reeve dit aan het einde van het interview: "Het andere belangrijke idee om in gedachten te houden is, dat alle vorige verklaringen nu zijn afgeschaft door deze generatie leiders. Het Eerste Presidium en het quorum van Twaalf keurden de evangelieverhandeling 'Ras en het priesterschap' goed. Het beschikt over alle eerdere rechtvaardigingen. Het is niet nodig om uitleg uit het verleden over ras te verdedigen wanneer deze generatie leiders hen heeft afgewezen. En deze generatie leiders veroordeelt alle racisme, verleden en heden. Dat omvat racisme in de kerk. Het wordt nu veroordeeld."

In de evangelieverhandeling "Ras en het priesterschap" staat het zo: "Vandaag verwerpt de kerk de theorieën die men in het verleden aanhaalde; een zwarte huid is een teken van goddelijke ongunst of vervloeking; een zwarte huid wijst op onrechtschapen handelingen in het voorsterfelijk leven; huwelijken tussen verschillende rassen zijn zondig; zwarten of mensen van andere rassen of volkeren zijn ondergeschikt. De kerkleiders in deze tijd veroordelen elke vorm van racisme in het heden of verleden."

Toch zit ik nog met een vraag, en dat is wat er precies bedoeld wordt met racisme in de kerk. Valt al het teruggedraaide onderwijs, en in het verlengde daarvan de tempel- en priesterschapsrestrictie, onder de noemer racisme? Want één ding is wel duidelijk; in de dagen van Joseph Smith was er niet alléén wit priesterschap en ja, profeten maakten fouten. Is dit niet erkennen en/of benoemen ook niet een vorm van racisme? Of ben ik nu te kort door de bocht? 

Afbeelding: The Church of Jesus Christ of Latter Day Saints

4. Hoe is het in Gods naam mogelijk dat...

 

Zeg nooit nooit. Net toen ik besloten had om een stapje terug te doen, zowel wat betreft de hoeveelheid tijd die ik doorbreng op mijn blog, als de onderwerpen op mijn blog, klepperde de brievenbus. Vrienden van ons, ook leden van de kerk, die op de hoogte zijn van mijn blog en waar ik mee bezig ben, hadden mij een tijdschrift toegestuurd. Weliswaar niet van onze kerk, maar gezien het onderwerp, het slavernijverleden, dachten ze wel dat ik hier belangstelling voor zou hebben. Gelijk was mijn voornemen weg om een stapje terug te doen.

Een van de eerste dingen die ik zag toen ik begon te bladeren, was deze afbeelding. Op de een of andere manier is deze afbeelding mooi in zijn afschuw. In al zijn eenvoud geeft het weer waar mensen toe in staat zijn. 

De pothaak.

De 'pothaak' om de nek van slaven moest voorkomen dat ze het 

bos in konden vluchten of dat ze konden slapen,

anders dan zittend. 

Deze afbeelding hoort bij het artikel "Een zwarte bladzij", dat onder andere ingaat op de rol van kerken. "De kerk heeft in het verleden in het tot stand komen en in stand houden van de slavernij een grote rol gespeeld. De kerk was betrokken bij slavernij. Als christenen hadden wij ons nooit mogen laten verleiden tot deze ontmenselijking. Slavernij werd door de meeste kerken lange tijd goedgepraat. Er werd systematisch de andere kant op gekeken, omdat er veel geld te verdienen was." Dit werd ook al gezegd in het inleidend artikel "Voorbij het wreed geweld": "Geld dat stom is, maakte recht wat krom is". Tijdens onze lezing in de Grote Kerk zei men het zo: "De koopman won het van de dominee". 

Dit artikel gaat niet alleen in op wat er in het verleden is gebeurd, maar staat ook stil bij de doorwerking van dit verleden in het nu. "Onderzoek naar het verleden is ook belangrijk, want feiten maken iets duidelijk. De geschiedenis is lange tijd vanuit een koloniaal perspectief geschreven". Om die reden heeft men de werkgroep Heilzame Verwerking Slavernijverleden  opgericht, omdat de "kerk er een grote rol in heeft gespeeld en de plaats is waar hier aandacht voor moet zijn. Het doel is dat we erkennen dat er racisme en discriminatie waren én zijn, dat mensen ook nu buitengesloten worden. Deze verandering moet van onderaf komen". 

Uiteindelijk is de boodschap van dit artikel dat "we allemaal verantwoordelijk zijn voor de doorwerking van dit slavernijverleden in het hier en nu". Vanuit dit feit mogen we ons allemaal verantwoordelijk voelen voor het hier en nu. Het besef waarom er zwarte mensen in onze steden wonen, dat ze onderdeel zijn van onze maatschappij, wordt steeds relevanter. Er is alledaags racisme: zwarte kinderen worden bij een schoolkeuze te laag geadviseerd, zwarte kinderen staan bij sollicitaties op achterstand". Trouwens, niet alleen zwarte kinderen staan op achterstand. Discriminatie op de arbeidsmarkt neemt alleen maar toe. 

In dit artikel heeft men het trouwens niet alleen over het slavernijverleden en haar doorwerking in het nu. Men heeft het ook over dat "uitbuiting zich telkens weer herhaalt uit hebzucht door het kwaad. Wat gebeurt er met kinderen die bakstenen sjouwen in India, in fabrieken in China en Pakistan, waar kinderen dag in dag uit werken zonder goede arbeidsomstandigheden? Moderne slavernij".

De volgende schriftuurtekst uit dit artikel mag uiteraard ook niet ontbreken, al heb ik hem volgens mij zelf ook al eerder aangehaald:

"Er is geen Jood of Griek, 

geen slaaf of vrij, 

geen man of vrouw, 

want jullie zijn één in Christus." 

In het verleden had men zelfs een slavenbijbel, "waarin alle teksten verwijderd waren die over vrijheid van mensen en gelijkwaardigheid gingen. Zo ver zijn christenen gegaan!" 

Tot slot, al denk ik nu ondertussen al aan mijn volgende logje, nog dit uit het artikel: "Wij christenen hebben taal, symbolieken en rituelen die de harde taal die polarisatie veroorzaakt kan vervangen". Hierbij denk ik aan een eerder blogje van mij dat ging over polarisatie. Maar ook aan de toespraak "Vredestichters gezocht", die we komende zondag in onze vrouwenorganisatie gaan bespreken. 

De impact van woorden

Na mijn rondwandeling in Sittard, en daar de nodige foto's van te hebben gemaakt, dacht ik heerlijk onderuit te kunnen gaan met een tijdschrift. Mijn stoel zo gedraaid dat ik al lezend zo tussendoor naar het landschap en het snel voorbij stromende water kon kijken. Even niets, en al helemaal niet nog meer foto's. Tot ik al lezende het volgende artikel tegenkwam. 

De afgelopen tijd meer bezig geweest met 'kerk en slavernij en alles daaromheen' waardoor een aantal andere 'onderwerpen' op mijn blogplankje zijn blijven liggen, zoals mijn rondwandeling in Sittard. Niet alleen Sittard, maar ook dit onderwerp: "Waarom het uitmaakt hoe woke je iets zegt". 

Wanneer je bedenkt dat als er over anderen, zij die niet 'blank' zijn, wordt gesproken als geel, rood, zwart en bruin, waarom dan niet over zij die blank zijn als wit? Tenminste als je uitgaat van een multi gekleurde samenleving waar mensen allemaal deel uitmaken van één en dezelfde kleurenkaart. Dat dit gevoelig ligt, blijkt uit dit artikel 'Blank of wit: een taalstrijd met een politieke ondertoon' naar aanleiding van het feit dat de NOS heeft aangegeven liever "voortaan het woord wit te gebruiken in berichten, omdat blank in tegenstelling tot zwart een positieve connotatie heeft".

Een tijdje geleden zijn wij naar de tentoonstelling "Koloniaal verleden Dordrecht" in het Augustijnenhof geweest. Daar een aantal foto's gemaakt. Hieronder één van de foto's die ik toen heb gemaakt, met daaronder de tekst van deze afbeelding.

De impact van woorden.

"Naast dat wij taal gebruiken om te communiceren, vormt het ook onze waarneming en constructie van de realiteit. Door maatschappelijke ontwikkelingen is taal altijd in verandering. Zo zit er ook een koloniale erfenis in taal, omdat er in deze periode diverse woorden zijn ontstaan vanuit een racistische beeldvorming en vandaag de dag nog gebruikt worden. Door bewustwording over deze erfenis worden bepaalde woorden niet langer gebruikt en worden er nieuwe woorden toegevoegd in onze taal. Het niet langer gebruiken van woorden gaat dus niet over het wijzigen en wissen van geschiedenis, maar over het creëren van ruimte voor meerstemmigheid en erkenning".

In 2019 besloot het Amsterdam Museum de term 'Gouden Eeuw' niet meer te gebruiken. De term 'Gouden Eeuw' draagt eraan bij dat de 17e eeuw enkel vanuit het perspectief van witte machtshebbers wordt gezien. Een periode van mensenhandel en slavernij wordt neergezet als perioden van nationale trots.

Ook woorden als 'ontdekking' en 'ontdekkingsreizen' hebben dezelfde lading. Bij het woord 'ontdekken' ligt de focus op avontuur en niet op de onderdrukking van oorspronkelijke inwoners. Het impliceert dat er voor de komst van de Europeanen geen samenlevingen waren met een eigen sociale en culturele structuur. De geschiedenis van Azië, Afrika, Amerika en Australië begon niet pas met de komst van Europeanen.  

Een andere ontwikkeling is het niet langer gebruiken van de woorden 'slaaf', 'slaven' en 'slavenhandel'. Dit reduceert mensen tot eigendom. Het erkent daarmee iemands menselijkheid niet. Het was geen eigen keuze en werd met dwang en geweld opgelegd. Daarom is het de standaard om tot slaaf gemaakte mensen en mensenhandel te gebruiken. 

Meer weten over koloniaal taalgebruik, raadpleeg dan de publicatie 'Words Matter' van het Tropenmuseum waarin diverse woorden opgenomen zijn met context en alternatieven."

Tekst "De impact van woorden": Koloniaal Verleden Dordrecht  Afbeeldingen tijdschrift: Psychologie Magazine.

Worstelen met de geschiedenis van ras en het priesterschap

Worstelen met de geschiedenis van ras en het priesterschap

Is dit niet waar het uiteindelijk om draait? Je persoonlijke relatie met de Heiland in de wetenschap dat je een kind van God bent. In wezen is dat meer dan genoeg, maar de praktijk van alledag is weerbarstig. 

Eigenlijk moet ik het helemaal niet hebben over zwart en wit, want het is de kerk van de Heer en Hij is kleurenblind. Zoals in de evangelieverhandeling van de kerk over 'Ras en priesterschap' staat: "God heeft alle rassen en etnische groepen geschapen en beschouwt ze gelijkwaardig. Allen zijn voor God gelijk". 

God schiep de rassen, maar niet het racisme. 

Ik zou nu een punt kunnen plaatsen. Blogje klaar. Maar dit blogje heet niet voor niets "worstelen met de geschiedenis van ras en priesterschap", want er is ook een tegenovergestelde worsteling, en dat is die van de witte mensen. 

Ik schreef al eerder dat ik opnieuw mijn Schriften moest gaan leren lezen en dat ik nog steeds in dat proces zit. Daarom kan ik me omgekeerd ook zo goed voorstellen dat het niet meevalt om de witte kijk op de Schriften los te laten. Sorry dat ik het zo zeg, maar de praktijk heeft laten zien dat er inderdaad een witte kijk was op de Schriften. En dat de kijk die er was niet alleen iets is van het verleden. Om die reden denk ik dat de "worsteling met de geschiedenis van ras en priesterschap" een gezamenlijke worsteling is. 

Tot slot nog één ding. De evangelieverhandeling "Ras en priesterschap" maakt deel uit van een serie die de kerk heeft geschreven over een aantal onderwerpen en draagt de goedkeuring van het Eerste Presidium en het Quorum der Twaalf apostelen. Hier onder de volledige inleidende tekst op deze verhandelingen:

Evangelieverhandeling

"In het begin van de jaren dertig van de negentiende eeuw, toen De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen nog geen drie jaar bestond, nodigde de Heer de kerkleden uit om door studie en geloof naar wijsheid te zoeken:

'En omdat niet allen geloof hebben, moet u ijverig woorden van wijsheid zoeken en ze elkaar leren; ja, put woorden van wijsheid uit de beste boeken; zoek kennis, ja, door studie en ook door geloof' (LV 88:118).

Dit is meer dan een eenvoudige aansporing om meer over het evangelie te weten te komen. Het is een aanmoediging van de Heer om in te zien dat niet alle bronnen van kennis even betrouwbaar zijn. Naar kennis zoeken in de 'beste boeken' betekent niet dat we slechts naar een bepaalde mening op zoek gaan, maar vergt van ons dat we onderscheid maken tussen betrouwbare en onbetrouwbare bronnen.

Functionarissen van de kerk zagen in dat er tegenwoordig informatie over De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen te krijgen is uit twijfelachtige en vaak onjuiste informatiebronnen en begonnen in 2013 duidelijke, diepgravende verhandelingen over enkele onderwerpen te publiceren. Het doel van deze verhandelingen, die door het Eerste Presidium en het Quorum der Twaalf Apostelen zijn goedgekeurd, is om nauwkeurige informatie uit veel verschillende bronnen en publicaties te verzamelen en ze in de sectie Evangeliethema's op LDS.org te plaatsen. Daar kunnen kerkleden en andere geïnteresseerden het materiaal makkelijk vinden en besturen.

De kerk legt veel nadruk op kennis en op het belang van goed geïnformeerd zijn over de geschiedenis, leer en gebruiken van de kerk. Om die reden houdt de kerk zich steeds bezig met nader geschiedkundig onderzoek, blijft zij het leerplan van de kerk bijwerken en maakt zij van nieuwe technieken gebruik. Wij moedigen de leden nogmaals aan om de evangelieverhandeling in de links aan de rechterkant te bestuderen in hun inzet om 'kennis te zoeken door studie en ook door geloof'".

2. Hoe is het in Gods naam mogelijk dat...

Keti Koti herdenking 2023

Hoe is het - in Gods naam - mogelijk?

Toespraak gegeven door ds. Erik Schipper

namens Platform Dordtse Kerken

Bron: Dordrecht.net

Mijn reis begint ook met een verhaal

Een tijdje terug werd mij, tijdens een fietstochtje met leden van de kerk, de vraag gesteld of ik ooit te maken had gehad met discriminatie. Voor ik het in de gaten had, zei ik: "Ja, in de kerk". Dat was een verrassend antwoord, dat zij en zeker ik ook niet zag aankomen. 

In de loop der jaren heb ik de nodige blogjes geschreven over allerlei onderwerpen, zowel op dit blog als op andere blogs, terwijl ik niet eens een schrijfster ben, eerder een deler van. In mijn hoofd weet ik wat ik wil zeggen, maar het op papier krijgen is toch van een geheel andere orde. Zeker als het onderwerp, zoals nu, heel dicht bij je eigen hart ligt, en waar je in kleine kring tot nu toe wel over hebt gesproken, maar niet direct in het openbaar, zoals nu op mijn blog en in het verlengde daarvan, de kerk.

Dit blogje heeft als titel "Mijn reis begint ook met een verhaal". Het is een variatie op "De reis begint met het vertellen van je verhaal" en kan niet los gezien worden van Mpho Tutu en de lezing van haar die ik onlangs heb bijgewoond. Tijdens deze lezing vertelde ze dat je verhaal vertellen een onderdeel is, eigenlijk de eerste stap, naar genezing. Ook kan die zin van mij niet los gezien worden van een andere lezing die ik heb bijgewoond: 'Slavernij en de kerk, waar hebben we het nu eigenlijk over?' In hoeverre ik genezing nodig heb, weet ik niet, maar wel werd ik mij er meer en meer van bewust dat hierover praten, net als in de maatschappij, ook in de kerk, nog niet zo eenvoudig was en is. En dat er zeker van een wit perspectief gesproken kan worden. 

Mijn verhaal begint bij mijn ouders. Door mijn vader heb ik een link met een verleden van slavernij. De komende tijd zal aan dit verleden van slavernij, dit gebeurt trouwens nu ook al volop in de media, zeer zeker nog meer aandacht worden gegeven vanwege het Herdenkingsjaar Slavernij. Dus voor nu kan ik, wat betreft die kant van mijn familie, kort zijn. Echter, via mijn moeder, die wit is en eeuwenlang stevig geworteld is in Friese bodem, heb ik ook een link met het slavernijverleden en het denken van die tijd. Wij werden namelijk in de jaren zestig lid van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, in een periode dat zwarte mensen van Afrikaanse afkomst niet naar de tempel konden gaan en mannen niet het priesterschap konden krijgen. Wij, als gezin, werden geconfronteerd met deze restrictie,  en ik ben grootgebracht met de denkbeelden die hieraan ten grondslag lagen en/of eruit voortvloeiden. 

Als kleuter

Het zijn niet alleen de protestantse kerken die een besmet verleden hebben: mijn kerk heeft ook een besmet verleden. In de dagen van Joseph Smith waren er zwarte priesterschapdragers,  maar met Brigham Young veranderde dit. De Kerk heeft over deze periode een verhandeling geschreven: 'Ras en priesterschap'. In deze verhandeling staat onder andere het volgende: "Er is geen betrouwbaar bewijs dat het priesterschap aan zwarte mannen werd onthouden zolang Joseph Smith leefde. In 1852 verklaarde president Brigham Young officieel dat zwarte mannen van Afrikaanse afkomst niet langer tot priester geordend konden worden. Na de dood van Brigham Young lieten opeenvolgende presidenten van de kerk de tempelbegiftiging en het tempelhuwelijk voor zwarten niet toe. In de loop der jaren hebben kerkleiders en -leden gespeculeerd over de reden voor deze beperking op het priesterschap en de tempel. Geen enkele van deze theorieën is echter officiële leer van de kerk". 

President Jeffrey R. Holland zei hierover: "Hoe goedbedoeld de verklaringen ook waren, ik denk dat ze bijna allemaal ondeugdelijk en/of fout zijn. We weten gewoon niet waarom dat gebruik bestond". Met gebruik wordt de beperking op het priesterschap en de tempel bedoeld. Maar ondertussen ben ik wel opgegroeid met deze verklaringen. Als kind heb ik dit in eerste instantie niet zo gevoeld. Dit gevoel kwam pas later. Nog weer later begon ik te beseffen hoe doordrenkt mijn denken eigenlijk was door dit verleden. Wie zei ook alweer dat slavernij, ik heb het nu over haar gedachtengoed, iets is van een ver verleden? Zo voelde het voor mij absoluut niet, want ik moest opnieuw mijn weg vinden in mijn Schriften, ze te leren lezen los van de oude context.

In wezen zit ik nog steeds in dat proces. En ik ben niet de enige. Hierbij denk ik bijvoorbeeld alleen maar aan Brad Wilcox, die vorig jaar nog zijn excuses aanbood wat betreft dit onderwerp. Het feit dat dit kon gebeuren, zegt wel iets, al heb ik zelf geen moment getwijfeld aan zijn goede intenties. Uit eigen ervaring weet ik dat het niet meevalt om de bril van het witte perspectief af te zetten. Ook in de kerk. 

Door mijn ouders sta ik met twee voeten in de slavernij. Het 'witte' voetje bepaalde voor een groot deel mijn leven. Het 'zwarte' voetje maakt, zorgt ervoor, gezien mijn gebrek aan kennis, dat ik aan het begin sta van mijn reis. Maar nu al, ondanks het feit dat ik nog maar een beginneling ben, is mijn wereld al groter en rijker geworden. Ik hoop nog een heleboel pagina's aan mijn verhaal te kunnen toevoegen. 

Arij Boogerman Lezing: Mpho Tutu van Furth

Een paar weken geleden, waar blijft de tijd, zijn wij, manlief en ik, naar de eerste Arij Boogerman Lezing van het Documentatiecentrum- en Kenniscentrum Augustijnenhof te Dordrecht geweest. Ongeveer een maand eerder waren wij daar en zag ik een uitnodiging liggen voor deze avond met de aansprekende titel 'Leren leven met het verleden', met als gastspreker Mpho Tutu van Furth, de dochter van bisschop Desmond Tutu. 

Op de avond van de lezing, bij binnenkomst, kregen wij de tekst van haar lezing op papier, zowel in het Engels als in het Nederlands. Niet alleen fijn tijdens de avond, maar ook om haar verhaal nog eens rustig na te kunnen lezen. 

Wat mij als eerste opviel, was de titel van haar lezing: "De reis begint met het vertellen van je verhaal". Zelf zei ze dit erover: "In wat misschien een vervolg is op 'No future without forgiveness' schreven mijn vader en ik 'The book of forgiving'. Het is misschien een handleiding over het proces van vergeving. We leggen uit hoe je vanuit de plek van boosheid, pijn en wrok (denk aan Zuid-Afrika en het apartheidsregime met, in haar woorden, hartverscheurende en huiveringwekkende verhalen van intimidatie, verlies en rouw) naar de plek van vergeving en genezing kunt komen".

Om daar te komen, op die plek van vergeving en genezing, waar Mpho Tutu het over heeft, is een proces dat bestaat uit de volgende stappen: "het vertellen van je verhaal, het benoemen van de pijn, het verlenen van vergeving, het vernieuwen of loslaten van de relatie. Ongeacht de omvang van de verwonding is dit proces altijd hetzelfde. De reis begint met het vertellen van het verhaal. En dus is het werk dat Stichting Illustre Dordracum verricht, om de geschiedenis van slavernij en de impact ervan te onderzoeken, van cruciaal belang voor het helen van de schade die blijft nagalmen tot op de dag van vandaag. Het vertellen van het verhaal is de eerste stap in de transformatieve reis die leidt tot verzoening". "Maar", zegt ze er tegelijkertijd achteraan, "het vertellen van het verhaal kan het struikelblok zijn dat te moeilijk is om te overwinnen", omdat "het verhaal soms te moeilijk is om te vertellen, te pijnlijk om te vertellen".

In haar lezing gaat ze verder in op de pijn van het verhaal, de gevolgen voor Afrika, de Waarheids- en Verzoeningscommissie waar haar vader Desmond Tutu voorzitter van was en de rol van Nederland. Dit is wat ze over Nederland zegt: "We 'weten' het verhaal van de slavernij. Maar velen zijn diep geïnvesteerd in het verborgen houden van de geschiedenis en zijn perverse gif, hoewel het verhaal openlijk verborgen is. Om de slavernij zijn verdiende plek in het Nederlandse nationale verhaal te geven, zal betekenen dat het beeld van zuinigheid, industrie, progressiviteit en eerlijkheid dat de Nederlandse zelfperceptie vormt, moet worden ontrafeld, en ruimte moet worden gemaakt voor de smetten van hebzucht, vooroordelen en uitbuiting waarop de welvaart van Nederland is gebouwd".

Ik zou nog veel meer kunnen aanhalen uit haar lezing, zoals het fragment dat uit haar eigen boek kwam, waarin ze spreekt namens de dader. Maar nog beter is dat je naar haar zelf luistert. 

"Leren van een bitterzoet verleden"

"Geen punt, maar een komma"

Ooit was ik in gesprek met een vriendin, dezelfde achtergrond als ik, met dit verschil dat zij grootgebracht was op Curaçao en ik hier in Nederland. Terwijl we spraken over wat we gemeen hadden, stelde ik haar op een gegeven moment een vraag, en toen zei ze iets in de trant van: Omdat jij hier grootgebracht bent, kan je je moeilijk voorstellen dat dit niet los gezien kan worden van de slavernij". Ik bleek, wat we nu met een "wit perspectief kijken" noemen, naar die situatie te hebben gekeken. De reden dat ik dit aanhaal, is dat tijdens de lezing "Slavernij en de kerk, waar hebben we het eigenlijk over?" die ik bezocht in de Grote Kerk te Dordrecht, men het ook had over het "witte perspectief". Ik denk dat deze woorden de komende tijd terugkerend zullen zijn. 

Eind vorig jaar bood premier Rutte namens de Nederlandse staat excuses aan voor het slavernijverleden. In zijn toespraak sprak Rutte ook over zijn eigen ontwikkeling rondom dit onderwerp. Hij zei een 'verandering in denken' te hebben doorgemaakt. Rutte zei ook: "Ik dacht lange tijd dat het niet goed mogelijk was om op een betekenisvolle manier verantwoordelijk te nemen. Lange tijd dacht ik dus eigenlijk: het slavernijverleden is geschiedenis dat achter ons ligt, maar ik had het mis. Eeuwen van onderdrukking en uitbuiting werken uit in het hier en nu. Tijdens het herdenkingsjaar zullen alle facetten van het slavernijverleden en de doorwerking in onze tijd in het volle licht staan. We zetten vandaag een komma, geen punt".

Het zetten van een komma doet men de komende jaren met name "door te werken aan een breder perspectief, omdat historische gebeurtenissen vooral vanuit Europees oogpunt belicht werden, waardoor er weinig aandacht is voor de verschillende perspectieven".

Het is weer blikjestijd. 

Bovenstaande afbeelding is afkomstig uit een toespraak van ouderling Ulisses Soares. In deze toespraak heeft hij het over zijn thuisland Brazilië en de Amazone, een van de grootste en langste rivieren ter wereld. In deze toespraak zegt hij het volgende over deze rivier:

"Zij, de Amazone, wordt gevormd door twee afzonderlijke rivieren, de Solimões en de Rio Negro. Een interessant feit is dat ze een paar kilometer samen stromen voordat het water zich mengt. De oorsprong, stroomsnelheid, temperatuur en chemische samenstelling van deze rivieren zijn heel verschillend. Na een paar kilometer mengt het water zich uiteindelijk en krijgen we een andere rivier dan de twee waaruit die ontstaan is. Pas na het samenvloeien wordt de Amazone zó sterk dat zij, wanneer ze de Atlantische Oceaan bereikt, het zeewater terugduwt en er kilometers de oceaan in nog zoet water is."

De komma staat voor mijn gevoel voor tijd en openstaan voor. Als we dat gegeven als het ware laten inwerken op onszelf, met andere woorden, gewillig zijn om te blijven stromen, dan kan het niet anders dan dat we uiteindelijk tot een gezamenlijk perspectief komen.

"evenmin waren er Lamanieten 

of wat voor -ieten dan ook:

integendeel, 

zij waren één"

4 Nephi 1:17

Teksten Rutte: NOS.nl: zie linken