1. Racisme, heden of verleden

"De kerkleiders in deze tijd 

veroordelen elke vorm van racisme 

in het heden of verleden."

Evangelieverhandeling 

'ras en het priesterschap'

To all worthy male members 

Op weg naar Officiële Verklaring 2 kwam ik langs afdeling 134 uit de Leer en Verbonden en besloot ik mijn tent daar op te slaan. Terwijl ik daar was, heb ik een aantal stukjes geschreven, uiteindelijk vijf, die allen op de een of andere manier te maken hadden met deze afdeling en dat het "niet juist is dat enig mens andermans slaaf is". Zoals jullie aan de titel van dit stukje, "Racisme, heden of verleden", kunnen zien, ben ik weer op pad. Dit betekent echter nog niet dat ik al klaar ben met het onderwerp slavernij. 

Voor degenen die het nog niet weten: ik sta met twee verschillende benen in de slavernij, wat komt door mijn eigen familiegeschiedenis. Aan de ene kant is daar mijn zwarte vader. Door hem heb ik een wit/zwarte geschiedenis van slaaf en niet-slaaf. Aan de andere kant staat mijn moeder, wit, de kerk en de woorden "ik geloof in slavernij". Ik schreef toen nog in dat logje dat mijn witte voetje voor een groot deel mijn leven bepaalde. Het zwarte voetje maakt en zorgt ervoor, gezien mijn gebrek aan kennis, dat ik aan het begin van mijn reis sta. Maar nu al, ondanks het feit dat ik nog maar een beginneling ben, is mijn wereld groter en rijker geworden. Ik hoop nog een heleboel pagina's aan mijn verhaal te kunnen toevoegen. 

Ondertussen heb ik de nodige pagina's aan mijn verhaal toegevoegd. In al de verhalen die ik de afgelopen tijd heb gedeeld, was er weinig aandacht voor de geschiedenis van dat zwarte voetje en dat zal volgend jaar, wanneer ik door het Oude Testament reis, het laatste hoofdstuk van mijn verhaal, waarschijnlijk niet anders zijn. Ondanks dat ik mijzelf, als het gaat om het zwarte voetje, nog steeds een beginneling noem qua kennis, ben ik ondertussen wel steeds meer een overlap gaan zien tussen het witte en het zwarte voetje. En ben ik gaan beseffen hoe gekleurd ik zelf ben door mijn opvoeding, zonder dat ik dat in eerste instantie zelf doorhad. Dit is daar een voorbeeld van, net zoals rassenwaan dat ook is. Onze hemelse Vader mag dan wel een kleurenblindbril dragen; daarmee bedoel ik niet dat Hij geen kleuren ziet, want Hij houdt van diversiteit, maar Hij schiep niet de daarmee gepaard gaande discriminatie.

In het logje 'dat ik het niet zelf door had' haal ik ook onze oud premier Rutte aan, die toen namens de Nederlandse Staat excuses aanbood voor het slavernijverleden. Hij zei het volgende over het ondergaan van een verandering van denken: "Ik dacht lange tijd dat het niet goed mogelijk was om op een betekenisvolle manier verantwoordelijkheid te nemen. Lange tijd dacht ik dus eigenlijk: het slavernijverleden is geschiedenis die achter ons ligt, maar ik had het mis. Eeuwen van onderdrukking en uitbuiting werken uit in het hier en nu". 

In deze toespraak van premier Rutte wordt ook gesproken over bewustwording en racisme. Toen ik googlede op 'of je racisme zonder bewustwording kunt bestrijden', kreeg ik dit als antwoord: 

Racisme bestrijden is vrijwel onmogelijk zonder bewustwording. Deze twee gaan hand in hand. Degenen die er niet in slagen van de geschiedenis te leren, zijn gedoemd deze te herhalen.

Andere woorden voor bewustwording zijn bijvoorbeeld erkenning, inzicht en erkentenis. Woorden die ik in verband breng met een lezing: 'De reis begint met het vertellen van je verhaal' van Mpho Tutu van Furth, die ik iets meer dan twee jaar geleden heb bijgewoond. De woorden die zij sprak, die trouwens op iedereen van toepassing kunnen zijn, waren voor mij de aanzet om mijn eigen verhaal te vertellen. Later kwam daar nog het woord benoemen bij, waardoor ik steeds meer een overlap begon te zien. Niet alleen dat, ook te ervaren, als was het alleen maar door de woorden 'laat het verleden rusten'.   

Echter, zoals we ook kunnen lezen, is bewustwording vrijwel onmogelijk als je ook niet stilstaat bij de oorzaken (vooroordelen, onwetendheid en institutionele structuren). 

Vooroordelen en onwetendheid, daar had ik niet direct een woordenboek bij nodig. Wat er precies bedoeld wordt met institutionele structuren wel. En, nog zo'n vraag: kan ik die institutionele structuren ook terugzien in mijn witte voetje? In hoeverre is daar een overlap?

En wat bedoelen kerkleiders nu met dat ze zowel racisme in het heden als in het verleden veroordelen? Wat is racisme? Ik kwam erachter dat het antwoord op wat racisme nu is, afhankelijk is van wie je het vraagt, "omdat je er vanuit verschillende disciplines naar kunt kijken, zoals de psychologie, sociologie, filosofie, en dat het in de praktijk niet alleen om huidskleur en andere fysieke kenmerken gaat, maar ook om zaken als taal, kleding en religieuze praktijken". Echter, en dat maakt het weer behapbaar, ze zeiden ook dat racisme werken aan gelijke kansen en een inclusieve samenleving in de weg staat. Deze opmerking gaat over burgerschap. Is de kerk in wezen niet een samenleving in het klein? In hoeverre, gezien mijn eigen geschiedenis, kan ik dan mijn ogen sluiten voor het feit dat ik zeker overeenkomsten zie tussen het slavernijverleden, mijn zwarte voetje, en de restrictieperiode, mijn witte voetje. Zoals bijvoorbeeld Kain en die 'vervloekte' Cham en deze woorden uit de evangelieverhandeling: "deze beperking werd gerechtvaardigd door de gangbare ideeën over de minderwaardigheid van sommige rassen". Ondanks dat koop ik altijd "allen-zijn-gelijk-voor-God"-schoenen. Al heb je natuurlijk altijd uitzonderingen.  

 

Herman Finkers

1. Het Zuid-Afrikaanse pad

De meesten van ons kennen ondertussen wel het programma Zomergasten, al was het alleen maar vanwege de wrijving tussen Özcan Akyol, die een gast was in dit programma, en Jan Slagter. De afgelopen tijd is er het nodige gezegd en geschreven over deze twee mannen en dat allemaal vanwege iets. Ik wil het niet afdoen als iets kleins, want de gemoederen liepen hoog op. Zo werd ik ook geraakt door wat er gezegd werd in dit programma, waardoor ik niet anders kon dan de Leer en Verbonden even links te laten liggen en het Zuid-Afrikaanse pad, voor een klein stukje, dat dan wel weer, op te gaan.

Zomergasten: Simon Kuper

Geraakt, niet alleen door de woorden van Simon Kuper, hoe schokkend hij de apartheid heeft ervaren, maar ook door zijn emoties, terwijl hij van zichzelf zegt dat hij moeite heeft om zijn emoties te uiten, toen hij vertelde over Nester, de zwarte dienstmeid van zijn grootouders, voor 40 jaar. 

In deze aflevering van Zomergasten zien we beelden van Nelson Mandela, die een bezoek brengt aan de weduwe van Hendrik Verwoerd, die de architect van de apartheid wordt genoemd. 

Nelson Mandela en Betsie Verwoerd

Ook zien we beelden van Nelson Mandela die een bezoek brengt aan een standbeeld van Hendrik Verwoerd. De uitleg van Kuper maakt dat je ademloos luistert door hoe hij inhoud geeft aan wat je ziet. Vooral mooi, juist vanwege zijn commentaar, Verwoerd als beeld, en Mandela's reactie "je hebt hem wel klein gemaakt",  die naast dit beeld staat, groot in gedrag. 

Wanneer het gaat over Mandela, over Zuid-Afrika en het leed dat het Apartheidsregime heeft veroorzaakt, kan ik niet anders dan terugdenken aan de lezing "De reis begint met het vertellen van je verhaal" van Mpho Tutu van Furth, die ik nu iets meer dan twee jaar geleden heb bijgewoond, en die tevens van een dusdanige invloed op mij is geweest dat ik besloot dat het tijd was om mijn eigen verhaal te vertellen. 

Ik wil opnieuw terug naar deze lezing, maar voordat ik dat doe, wil ik eerst stilstaan bij de indrukwekkende documentaire 'Free at Last', die vol zit met onopgeloste verhalen en laat zien "dat de wonden van de apartheid nog niet zijn geheeld".

In deze documentaire, in drie delen, komen onder andere beelden voorbij van Desmond Tutu die in tranen uitbarst. Dit is wat Mpho Tutu van Furth er tijdens de lezing over zei: "Deze tranen werden veroorzaakt door het getuigenis van Singokwana Ernes Malgas toen hij zijn marteling beschreef door de Zuid-Afrikaanse politie, niet alleen van zichzelf, maar ook van zijn zoon die stierf in de gevangenis nadat ze zuur over hem hadden gegooid. Mijn vader was overweldigd door de wreedheid van dit alles en kon zijn eigen verdriet niet bedwingen". 

Deel 1: Onbeantwoorde vragen

"Vanaf de jaren 50 werd Apartheid een steeds wreder systeem van geïnstitutionaliseerd racisme. Het leidt tot op de dag van vandaag tot onbeantwoorde vragen."

Deel 2: Onaanraakbaar

"Een voormalige moordenaar in dienst van het regime onthult nu voor het eerst zijn verhaal. Waarom is het, na al die jaren, nog steeds zo moeilijk om Apartheidsdaders ter verantwoording te roepen?"

Deel 3: Pact met de duivel

"De vrijlating van Mandela in 1990 geeft hoop aan een verdeeld land. Met de oprichting van de waarheids- en verzoeningscommissie probeert de nieuwgekozen regering het land te verenigen. De compromissen die zijn gesloten en de toezeggingen die zijn gedaan, hebben tot op de dag van vandaag niet geleid tot gerechtigheid."

"De titel van de documentaire Free at Last verwijst naar de overwinningsspeech van Nelson Mandela toen hij in 1994 de eerste zwarte president van Zuid-Afrika werd. Hij zei: We kunnen luid van de daken schreeuwen: free at last, eindelijk vrij! Maar dat bleek voorbarig". Hierbij moet ik ook denken aan de woorden van Simon Kuper in Zomergasten, je voelt zijn liefde voor dit land, dat "Zuid-Afrika nog steeds het meest ongelijke land van de wereld" noemt.  

Voorportaal van de genezing

 

De komende tijd, althans dat is mijn bedoeling, wil ik een aantal bijzondere verhalen met jullie delen over zwarte mensen, die voor of na hun doop werden geconfronteerd met 'ras en het priesterschap'. Ik weet nog dat toen ik mijn verhaal deelde, dat er mensen waren die vonden dat ik dit eigenlijk niet moest doen. Dat lag toch in het verleden? Waarom deze pijnlijke geschiedenis opnieuw oprakelen? Eigenlijk precies wat mensen nu zeggen over het slavernijverleden. Maar zolang ik als het ware tegen een muur op loop als het gaat om dit verleden, kunnen we nog niet spreken van eenheid, van genezing. 

Genezing is niet direct een woord dat ik zelf in eerste instantie zou gebruiken. Het heeft iets zweverigs. Toch kan ik niet om dit woord heen. Zowel door het verhaal dat ik nog met jullie wil gaan delen, als door wat Mpho Tutu van Furth zei tijdens de lezing: 'de reis begint met het vertellen van je verhaal'. 

Maar voordat ik dat doe, wil ik eerst nog aandacht geven aan iets anders. Laten we dit 'het voorportaal van de genezing' noemen. Dit voorportaal van genezing, hoe zweverig dit ook klinkt, heeft niets, maar dan ook niets, met zweverigheid te maken. Mijn vorige logje eindigde ik met deze woorden van ouderling Johnson: "We zijn geneigd om vast te houden aan achterhaalde feiten en verklaringen. We zouden er veel beter aan doen de huidige standpunten van de kerk bij te houden." Voor mij is dit klare taal die hij hier uit. Wat zijn nu die huidige standpunten van de kerk? En waarom speelt dit ook een rol in het proces van eenheid en genezing? 

In het verleden heb ik een aantal stukjes geschreven over aanpassingen in de schriften. Een van deze stukjes ging over het toegevoegde opschrift aan de Officiële Verklaring 2 in de Leer en Verbonden. In dit opschrift kunnen we onder andere lezen dat "in de tijd van Joseph Smith een klein aantal zwarte mannelijke leden van de kerk tot het priesterschap is geordend". En ook, ik denk nu aan Elijah Able, die naar de tempel is geweest. Dit opschrift, dit citaat, geeft het officiële standpunt van de kerk weer. Interessant is dat in deze tekst het volgende wordt gezegd: "Uit de geschiedenis van de kerk blijkt dat de kerkleiders al vroeg ophielden met het verlenen van het priesterschap aan zwarte mannen van Afrikaanse afkomst. De kerkelijke verslagen bieden geen helder inzicht in de oorsprong van dit gebruik." 

"De kerkelijke verslagen bieden geen helder inzicht in de oorsprong van dit gebruik." Is het niet interessant dat de kerk in het opschrift van deze Officiële Verklaring 2 niet het woord 'openbaring' gebruikt, maar het woord 'gebruik'. Dat de kerk een evangelieverhandeling heeft uitgegeven met als titel 'Ras en het priesterschap', om dit nader toe te lichten, waarin onder andere staat dat het priesterschap niet aan zwarte mannen werd onthouden zolang Joseph Smith leefde. Dat het Brigham Young was, de profeet na Joseph Smith, die officieel verkondigde dat zwarte mannen van Afrikaanse afkomst niet langer het priesterschap mochten dragen. Met daaropvolgend, enkele jaren later, de proclamatie over de herstelling. Hoe actueel wil je het hebben?

Het feit dat het zo in onze schriften staat en dat onze kerk er een verhandeling over heeft geschreven, zou eigenlijk al genoeg moeten zijn om dit olifantje van het verleden te wassen en de muur te slechten, maar op de een of andere manier blijkt dat toch niet zo te zijn. Wat ik zie als doorwerking van het verleden. 

Dit jaar staat in het teken van het Boek van Mormon. Onlangs kwam ik nog deze vraag tegen tijdens mijn schriftstudie: "Welke waarheid over de Heer maakt Mormon in vers 36 (Alma 19) duidelijk na dit verslag te hebben opgetekend?" Het antwoord dat men geeft is dit (seminarielesboek): "Van de woorden van Mormon in vers 36 leren we dat de arm van de Heer uitgestrekt is naar alle mensen die zich willen bekeren en in zijn naam geloven." Door het hele Boek van Mormon, wat de sluitsteen van onze godsdienst is, vinden we deze boodschap: 'dat allen gelijk zijn voor God'. 

Het ligt ook niet aan onze lesboeken. Voor ik inga op Johnsons uitspraak, wil ik eerst ouderling Oaks aanhalen, die in deze les zegt: "dat sommige mensen redenen toekenden aan waar we het nu over hebben en er faliekant naast bleken te zitten. Op de vraag of hij ook op redenen doelde die door algemene autoriteiten waren gegeven, antwoordde hij (ouderling Oaks): "Ik heb het over redenen die door algemene autoriteiten zijn geopperd en over redenen die door anderen uitvoerig zijn behandeld. Alle redenen kwamen mij voor als het nemen van onnodige risico's. Laten we niet de fout maken die in het verleden is gemaakt, in dit opzicht en op andere gebieden, om te proberen redenen aan openbaring toe te kennen. De redenen blijken uiteindelijk grotendeels door de mens te zijn bedacht. De openbaringen zijn wat we als de wil van de Heer steunen en daarin schuilt onze veiligheid." Ouderling Oaks gebruikt in 1988 nog het woord openbaring. Echter, als het gaat om de restrictie, dan weten we dat het juiste woord nu 'gebruik' is en niet 'openbaring'.

In dit lesmateriaal wordt ook gezegd dat "we niet alle antwoorden hoeven te kennen, maar we moeten wel op de hoogte blijven van wat we wél weten." Wat weten we nu, heden ten dage, precies? Want er worden nog steeds verklaringen gegeven. Ik heb daar onlangs en in het verleden een voorbeeld van gegeven, met als gemeenschappelijke deler dat men voorbijgaat aan wat we weten, hoe goed ook bedoeld, en aan wat de kerk er zelf heden ten dage over heeft gezegd. 

Ouderling Johnson: "Een andere valkuil, vooral als we al een tijdje lesgeven, is de neiging om vast te houden aan achterhaalde feiten en verklaringen. We zouden er veel beter aan doen de huidige standpunten van de kerk bij te houden." En dan zegt hij dit, uiteindelijk toch nog een heel stuk tekst, ondanks mijn geknip: "Ik ben in de zomer van 1978 voor de seminaries en instituten gaan werken. In juni die zomer werd de openbaring bekendgemaakt dat het priesterschap beschikbaar werd gesteld aan alle mannen die dat waardig waren. In augustus van datzelfde jaar sprak ouderling Bruce R. McConkie, lid van het Quorum der Twaalf, tot personeel van het seminarie en instituut in een bijeenkomst als deze. Hij beklemtoonde hoe de openbaring ons begrip van de kwestie had veranderd. Hij zei: Vergeet alles wat ik eerder heb gezegd, of wat president Brigham Young of president George Q. Cannon of wie dan ook gezegd heeft, wat in strijd is met de huidige openbaring. We spraken met een beperkt begrip en zonder het licht en de kennis die nu in de wereld is gekomen. Het doet er geen greintje meer toe wat wie dan ook over de kwestie heeft gezegd vóór de eerste dag van juni dit jaar." Vervolgens zegt Johnson dit: "Laten we op de hoogte blijven van het licht dat we ontvangen hebben." Op de hoogte zijn is één ding, die ook nog aanvaarden is blijkbaar een geheel ander ding. 

 

Afbeelding: Pixabay

Vertel je verhaal

 

Het is deze maand Black History Month. "Gedurende deze maand wordt er extra stilgestaan bij belangrijke personen en gebeurtenissen in de geschiedenis van de Afrikaanse diaspora". Deze zin komt uit een artikel dat ingaat op "Wat is Black History Month?", "Waarom is Black History van belang?" en "Is er genoeg aandacht voor?"

Interview Clareena Lindsay

Een paar jaar terug werd zuster Lindsay uitgenodigd om een presentatie te geven, tijdens het eerste Black History Month evenement dat bij haar in de kerk, De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, werd gehouden. Naar aanleiding van deze gebeurtenis is ze geïnterviewd. 

Iets wat zuster Lindsay niet wist en waarvan ze vindt dat anderen het moeten weten, is dat er vroeger, in de dagen voor de restrictie, zwarte priesterschapdragers waren. Ik ben het helemaal met haar eens dat anderen dit moeten weten. Dit is ook mijn ervaring, dat men wel weet van de restrictie, van de openbaring van 1978, maar weinig of niets van hoe het was in de dagen van Joseph Smith. En al zeker niet van het terugdraaien van de dingen die men onderwees in de restrictieperiode. 

In het interview spreekt ze de hoop uit dat er meer openlijk gesproken gaat worden over de geschiedenis van zwarte Heiligen der Laatste Dagen; dat we meer horen over hun ervaringen. En, wat ze ook hoopt, dat het verleden samen onder ogen gezien kan worden en geprobeerd wordt te leren van wat er gebeurd is. Lindsay hoopt dat ze zich daardoor meer verbonden zal voelen en meer vrede zal ervaren.

Het verleden samen onder ogen zien. Wanneer dat gezien kan worden als een reis, dan begint dat met, ik denk nu aan Mpho Tutu van Furth, het vertellen van je verhaal. 

De bril die we dragen

 

Jullie hebben even moeten wachten op Urk. Ondertussen hebben jullie je misschien afgevraagd wat Urk nu heeft te maken met de dingen waar ik het over heb op mijn blog.  Uiteindelijk meer dan je denkt. Vandaar dat dit geen stedentripje wordt. Integendeel zelfs, en dat heeft alles te maken met een artikel uit het Weet Magazine dat ik onlangs in handen kreeg. Het Weet Magazine is een tijdschrift dat de wetenschap benaderd vanuit een christelijk perspectief en daar stond een heel interessant artikel in over Urk.

"Schedelroof in naam der wetenschap." Dat was wat ik als eerste las. Hmmm, nooit geweten dat daar zoiets had plaatsvonden. Het tweede wat ik las was "Achterlijke eilandbevolking moest maar eens even zwijgen..." Achterlijke eilandbevolking? Wacht eens even, Urk is toch Nederland? Uiteraard, maar Nederlander zijn is niet altijd genoeg, dat blijkt wel uit het verhaal van Urk. De site Urker Schedels geeft een 'mooi' inkijkje in de ontwikkeling van dit achterlijke denken. Hieronder een samenvatting.

"Het eerste wat je opvalt wanneer je de site Urker Schedels opent is de naam Johann Friedrich Blumenbach. Het is deze Duitse meneer, anatoom en antropoloog, die meent dat de mensheid uit vijf rassen bestaat. Hij publiceert een artikel waarin zestig menselijke schedels worden besproken, waaronder één van Urk. Volgens Blumenbach wijken de Zuiderzeeschedels af door een sterk terugwijkend voorhoofd en in een min of meer vooruitstekende kaak. En dan begint het balletje te rollen, of moet ik zeggen het schedeltje. Want dit moet nader onderzocht worden. In dit nader onderzoeken gaat men zelfs zo ver dat de Urkse bevolking wordt onderworpen aan allerlei schedelmetingen 'Het Urk Project'. Uiteindelijk komt men, de wetenschappers van die tijd, met een definitieve uitslag 'de Urkers zijn achterlijk en onzakelijk, wat inhoudt dat ze niet geschikt zijn voor werken op het land' en niet te vergeten, ze zouden zich ook nog vermengd hebben met Joden. Daar de Urkers niet geschikt zijn voor werken op het land - de Flevopolder moet worden ingericht en men wil een modelsamenleving creëren - heeft men een oplossing voor het 'Probleem Urk'. Deporteer gewoon de helft van de bevolking, plus de toekomstige bevolkingsaanwas."

Schedelmetingen Urk

Gingen door tot in de jaren dertig

Ik zelf vind een paar woorden en namen die de moeite van het onthouden waard zijn, zoals Blumenbach. Van hem komt de indeling van de verschillende rassen. Op hem kom ik nog terug. Uiteraard, zou ik bijna zeggen, heeft men het ook over de Joden. En dan het woord deporteren. Het gedwongen verplaatsen van mensen, in dit geval Urkers, maar wat we ook niet los kunnen zien van concentratiekampen en Nazi-Duitsland. De deportatie van Urkers ging uiteindelijk niet door vanwege de woningnood (hoe actueel), en oppositie vanuit de regering. 

Het Weet Magazine artikel over Urk gaat ook nog in op social darwinisme. Zomaar wat zinnen uit dit sociaal darwinisme stukje: "De lagere Afrikanen mogen op allerlei manieren vernederd worden. Maar niet alleen zij, ook indianen, Aziaten, Aboriginals enzovoort. Die 'lageren' werden zelfs opgesloten achter tralies, in een soort dierentuin, zodat blanke westerlingen, (de hogeren) naar hen konden kijken om met eigen ogen te zien hoe 'wild' ze nog waren. Het ging zelfs zo ver dat 'lageren' gedwongen werden gesteriliseerd...je gaat toch ook niet fokken met een zwak paardenras? Gelukkig is daar verandering in gekomen en wordt het sociaal darwinisme nu niet meer als wetenschap beschouwd. Maar invloeden waren voor velen nog tot ver in de twintigste eeuw merkbaar."

Over deze gebeurtenissen op Urk heeft men een boek geschreven, genaamd Zoutzoet, wat je, als je de link volgt, digitaal kunt lezen. Volgens één van de onderzoekers en tevens medeschrijver van dit boek "staan de schedels voor de manier waarop decennialang met Urk is omgegaan. Het project doorbrak een taboe. Er kon ineens gepraat worden over dat zoute verleden." Ik kan nu niet anders denken aan wat Mpho Tutu van Furth zei, namelijk dat "de reis begint met het vertellen van je verhaal". Door de gelegenheid die ze kregen ging dit zeker op voor de Urkers. 

Afbeelding Urker schedels: https://urkerschedels.wordpress.com/chronologie/

Mijn reis begint ook met een verhaal

Een tijdje terug werd mij, tijdens een fietstochtje met leden van de kerk, de vraag gesteld of ik ooit te maken had gehad met discriminatie. Voor ik het in de gaten had, zei ik: "Ja, in de kerk". Dat was een verrassend antwoord, dat zij en zeker ik ook niet zag aankomen. 

In de loop der jaren heb ik de nodige blogjes geschreven over allerlei onderwerpen, zowel op dit blog als op andere blogs, terwijl ik niet eens een schrijfster ben, eerder een deler van. In mijn hoofd weet ik wat ik wil zeggen, maar het op papier krijgen is toch van een geheel andere orde. Zeker als het onderwerp, zoals nu, heel dicht bij je eigen hart ligt, en waar je in kleine kring tot nu toe wel over hebt gesproken, maar niet direct in het openbaar, zoals nu op mijn blog en in het verlengde daarvan, de kerk.

Dit blogje heeft als titel "Mijn reis begint ook met een verhaal". Het is een variatie op "De reis begint met het vertellen van je verhaal" en kan niet los gezien worden van Mpho Tutu en de lezing van haar die ik onlangs heb bijgewoond. Tijdens deze lezing vertelde ze dat je verhaal vertellen een onderdeel is, eigenlijk de eerste stap, naar genezing. Ook kan die zin van mij niet los gezien worden van een andere lezing die ik heb bijgewoond: 'Slavernij en de kerk, waar hebben we het nu eigenlijk over?' In hoeverre ik genezing nodig heb, weet ik niet, maar wel werd ik mij er meer en meer van bewust dat hierover praten, net als in de maatschappij, ook in de kerk, nog niet zo eenvoudig was en is. En dat er zeker van een wit perspectief gesproken kan worden. 

Mijn verhaal begint bij mijn ouders. Door mijn vader heb ik een link met een verleden van slavernij. De komende tijd zal aan dit verleden van slavernij, dit gebeurt trouwens nu ook al volop in de media, zeer zeker nog meer aandacht worden gegeven vanwege het Herdenkingsjaar Slavernij. Dus voor nu kan ik, wat betreft die kant van mijn familie, kort zijn. Echter, via mijn moeder, die wit is en eeuwenlang stevig geworteld is in Friese bodem, heb ik ook een link met het slavernijverleden en het denken van die tijd. Wij werden namelijk in de jaren zestig lid van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, in een periode dat zwarte mensen van Afrikaanse afkomst niet naar de tempel konden gaan en mannen niet het priesterschap konden krijgen. Wij, als gezin, werden geconfronteerd met deze restrictie,  en ik ben grootgebracht met de denkbeelden die hieraan ten grondslag lagen en/of eruit voortvloeiden. 

Als kleuter

Het zijn niet alleen de protestantse kerken die een besmet verleden hebben: mijn kerk heeft ook een besmet verleden. In de dagen van Joseph Smith waren er zwarte priesterschapdragers,  maar met Brigham Young veranderde dit. De Kerk heeft over deze periode een verhandeling geschreven: 'Ras en priesterschap'. In deze verhandeling staat onder andere het volgende: "Er is geen betrouwbaar bewijs dat het priesterschap aan zwarte mannen werd onthouden zolang Joseph Smith leefde. In 1852 verklaarde president Brigham Young officieel dat zwarte mannen van Afrikaanse afkomst niet langer tot priester geordend konden worden. Na de dood van Brigham Young lieten opeenvolgende presidenten van de kerk de tempelbegiftiging en het tempelhuwelijk voor zwarten niet toe. In de loop der jaren hebben kerkleiders en -leden gespeculeerd over de reden voor deze beperking op het priesterschap en de tempel. Geen enkele van deze theorieën is echter officiële leer van de kerk". 

President Jeffrey R. Holland zei hierover: "Hoe goedbedoeld de verklaringen ook waren, ik denk dat ze bijna allemaal ondeugdelijk en/of fout zijn. We weten gewoon niet waarom dat gebruik bestond". Met gebruik wordt de beperking op het priesterschap en de tempel bedoeld. Maar ondertussen ben ik wel opgegroeid met deze verklaringen. Als kind heb ik dit in eerste instantie niet zo gevoeld. Dit gevoel kwam pas later. Nog weer later begon ik te beseffen hoe doordrenkt mijn denken eigenlijk was door dit verleden. Wie zei ook alweer dat slavernij, ik heb het nu over haar gedachtengoed, iets is van een ver verleden? Zo voelde het voor mij absoluut niet, want ik moest opnieuw mijn weg vinden in mijn Schriften, ze te leren lezen los van de oude context.

In wezen zit ik nog steeds in dat proces. En ik ben niet de enige. Hierbij denk ik bijvoorbeeld alleen maar aan Brad Wilcox, die vorig jaar nog zijn excuses aanbood wat betreft dit onderwerp. Het feit dat dit kon gebeuren, zegt wel iets, al heb ik zelf geen moment getwijfeld aan zijn goede intenties. Uit eigen ervaring weet ik dat het niet meevalt om de bril van het witte perspectief af te zetten. Ook in de kerk. 

Door mijn ouders sta ik met twee voeten in de slavernij. Het 'witte' voetje bepaalde voor een groot deel mijn leven. Het 'zwarte' voetje maakt, zorgt ervoor, gezien mijn gebrek aan kennis, dat ik aan het begin sta van mijn reis. Maar nu al, ondanks het feit dat ik nog maar een beginneling ben, is mijn wereld al groter en rijker geworden. Ik hoop nog een heleboel pagina's aan mijn verhaal te kunnen toevoegen. 

Arij Boogerman Lezing: Mpho Tutu van Furth

Een paar weken geleden, waar blijft de tijd, zijn wij, manlief en ik, naar de eerste Arij Boogerman Lezing van het Documentatiecentrum- en Kenniscentrum Augustijnenhof te Dordrecht geweest. Ongeveer een maand eerder waren wij daar en zag ik een uitnodiging liggen voor deze avond met de aansprekende titel 'Leren leven met het verleden', met als gastspreker Mpho Tutu van Furth, de dochter van bisschop Desmond Tutu. 

Op de avond van de lezing, bij binnenkomst, kregen wij de tekst van haar lezing op papier, zowel in het Engels als in het Nederlands. Niet alleen fijn tijdens de avond, maar ook om haar verhaal nog eens rustig na te kunnen lezen. 

Wat mij als eerste opviel, was de titel van haar lezing: "De reis begint met het vertellen van je verhaal". Zelf zei ze dit erover: "In wat misschien een vervolg is op 'No future without forgiveness' schreven mijn vader en ik 'The book of forgiving'. Het is misschien een handleiding over het proces van vergeving. We leggen uit hoe je vanuit de plek van boosheid, pijn en wrok (denk aan Zuid-Afrika en het apartheidsregime met, in haar woorden, hartverscheurende en huiveringwekkende verhalen van intimidatie, verlies en rouw) naar de plek van vergeving en genezing kunt komen".

Om daar te komen, op die plek van vergeving en genezing, waar Mpho Tutu het over heeft, is een proces dat bestaat uit de volgende stappen: "het vertellen van je verhaal, het benoemen van de pijn, het verlenen van vergeving, het vernieuwen of loslaten van de relatie. Ongeacht de omvang van de verwonding is dit proces altijd hetzelfde. De reis begint met het vertellen van het verhaal. En dus is het werk dat Stichting Illustre Dordracum verricht, om de geschiedenis van slavernij en de impact ervan te onderzoeken, van cruciaal belang voor het helen van de schade die blijft nagalmen tot op de dag van vandaag. Het vertellen van het verhaal is de eerste stap in de transformatieve reis die leidt tot verzoening". "Maar", zegt ze er tegelijkertijd achteraan, "het vertellen van het verhaal kan het struikelblok zijn dat te moeilijk is om te overwinnen", omdat "het verhaal soms te moeilijk is om te vertellen, te pijnlijk om te vertellen".

In haar lezing gaat ze verder in op de pijn van het verhaal, de gevolgen voor Afrika, de Waarheids- en Verzoeningscommissie waar haar vader Desmond Tutu voorzitter van was en de rol van Nederland. Dit is wat ze over Nederland zegt: "We 'weten' het verhaal van de slavernij. Maar velen zijn diep geïnvesteerd in het verborgen houden van de geschiedenis en zijn perverse gif, hoewel het verhaal openlijk verborgen is. Om de slavernij zijn verdiende plek in het Nederlandse nationale verhaal te geven, zal betekenen dat het beeld van zuinigheid, industrie, progressiviteit en eerlijkheid dat de Nederlandse zelfperceptie vormt, moet worden ontrafeld, en ruimte moet worden gemaakt voor de smetten van hebzucht, vooroordelen en uitbuiting waarop de welvaart van Nederland is gebouwd".

Ik zou nog veel meer kunnen aanhalen uit haar lezing, zoals het fragment dat uit haar eigen boek kwam, waarin ze spreekt namens de dader. Maar nog beter is dat je naar haar zelf luistert. 

"Leren van een bitterzoet verleden"