3. Bruggen van raciaal begrip

Vandaag is het 5 mei. Bevrijdingsdag. Op de site van de Rijksoverheid kan je hierover het volgende lezen: "Bevrijdingsdag is de nationale feestdag waarop we de bevrijding van Nederland in 1945 vieren. Op deze dag vieren we ook de bevrijding van Nederlands-Indië/Indonesië. Nederland staat op 5 mei ook stil bij de waarde van vrijheid, democratie en mensenrechten."

Een aantal jaren terug stond dit op de site van de kerk: "Zesenzestig jaar geleden sierde een document de wereld dat een nieuwe horizon voor menselijke relaties zette. Het heet de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en was de eerste wereldwijde verklaring in zijn soort. Leiders van verschillende landen, culturen, religies en politieke systemen kwamen samen om normen van menselijkheid vast te stellen die voor iedereen, overal, gelden. De openingsregels verkondigen dat de inherente waardigheid en de gelijke en onvervreemdbare rechten van alle leden van de menselijke familie de grondslag van vrijheid, rechtvaardigheid en vrede in de wereld vormen. Opgebouwd uit de as van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, voorzag deze verklaring in een collectief streven om vriendschappelijke betrekkingen tussen naties te ontwikkelen en het hoogste en beste in onze gemeenschappelijke beschaving hier op aarde naar boven te halen."

Opgebouwd uit de as van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust in de hoop het hoogste en beste in ons als mens naar boven te halen. Gisteren was de dag van het herdenken en stilstaan bij de woorden "Dit nooit meer". Vandaag is de dag van het vieren. Echter, kijkend naar wat er zoal in de wereld gebeurt, en meer specifiek in het licht van de Holocaust en wat er afgelopen week in mijn eigen stad gebeurde, ben ik bang dat dit document dat in 1948 het licht zag, steeds meer door duisternis wordt overschaduwd.

Zeven Dordtse Stolpersteine zijn opzettelijk beschadigd.

 

Vredestichters gezocht

 

In het verleden heb ik al een paar keer aandacht gegeven aan de struikelsteentjes. In Dordrecht liggen 201 van deze stenen op 80 adressen. De stenen liggen, als herinnering, "bij woningen van weggevoerde en in concentratiekampen vermoorde Joden, om zo hun lot levend te houden". Misschien heb je ze weleens zien liggen op straat. Zo zien ze er in ieder geval uit. 

De reden dat ik opnieuw aandacht geef aan deze steentjes heeft in de eerste plaats te maken met dat ik op weg was naar de stad, en zag dat iemand bezig was deze struikelsteentjes schoon te maken. Mijn fiets aan de kant gezet en naar de schoonmaker van deze steentjes gegaan. Wat volgde was een leuk gesprek waarin hij, Martien Levisson, mij vertelde dat hij verantwoordelijk was voor het schoonmaken van de struikelsteentjes die her en der verspreid door de stad liggen. Ook vertelde hij mij dat er steentjes gestolen waren en gelukkig weer teruggevonden zijn. Ik kon hem op mijn beurt vertellen dat ik een blog had en dat ik over deze gestolen steentjes had geschreven. Wat volgde was een uitwisseling van informatie. Hij nam een foto van mijn blog, en ik nam een foto van hem, die ik met zijn toestemming nu plaats op mijn blog. Triest is als je zijn verhaal leest op Stolpersteine Dordrecht, dat er mensen zijn, gelukkig een enkeling, die met opzet krassen zetten op deze steentjes. Daarnaast gebeurt het soms ook dat hij uitgescholden wordt tijdens zijn werkzaamheden. 

Martien Levisson

De tweede reden heeft alles te maken met dat het antisemitisme, jodenhaat, in Nederland aan het toenemen is. "Uit cijfers van het meldpunt Meld.Online Discriminatie blijkt: dat het aantal meldingen van online antisemitisme sinds 7 oktober 2023 met 48% is toegenomen, ten opzichte van het jaar ervoor." Recent, afgelopen donderdagavond, de voetbalwedstrijd Ajax - Maccabi Tel Aviv. En ook in dit artikel kun je lezen dat het aantal meldingen van antisemitisme in Nederland aanzienlijk gestegen is. Minister David van Weel zei dit erover: "De zeer zwarte bladzijde uit de geschiedenis is nog altijd niet omgeslagen." Ook zei hij dat "het onvoorstelbaar pijnlijk is dat mensen in Nederland in 2024 niet gewoon met een keppeltje over straat kunnen."

"Wie zich het verleden niet herinnert,

is gedoemd het opnieuw te beleven."

George Santayana

Uiteindelijk, dat is wat ik geloof, zal een mens oogsten wat hij gezaaid heeft. Deze week stond onze leesopdracht van de Schriften in het teken van de vernietiging van de Nephitische natie. Voor alle duidelijkheid, want daar ging onze leesopdracht ook over: wij zullen allemaal voor de rechterstoel van God worden gebracht om te worden geoordeeld naar onze werken. Dit heeft niets te maken met je kleur, je opleiding, je vermogen of dat je nu een Palestijn of een Jood bent. Maar alles met wat voor mens je bent geweest. Dit is wat Mormon (Mormon 9:1-3) erover zegt, en in dit stuk richt hij zich specifiek tot degenen die niet in Christus geloven: "Zie, zult u geloven op de dag van bestraffing - zie, wanneer de Heer komt, ja, op die grote dag waarop de aarde als een boekrol zal worden opgerold en de elementen door de gloeiende hitte zullen smelten, ja, op die grote dag dat u voor het Lam van God wordt geleid - zult u dan zeggen dat er geen God is? Zult u dan nog langer de Christus verloochenen, of zult u dan het Lam van God kunnen aanschouwen? Denkt u in het besef van uw schuld bij Hem te zullen wonen? Denkt u gelukkig te kunnen zijn wanneer u bij dat heilige Wezen woont, als uw ziel wordt gekweld door het besef dat u zijn wetten steeds geschonden hebt?" Wat onder andere te maken heeft met hoe je met je naaste omgaat. 

Begrijpelijk, kijkend naar de wereld van nu, dat president Russell M. Nelson dit zei in zijn toespraak Vredestichters gezocht: "Het baart me grote zorgen dat veel mensen lijken te geloven dat het volkomen acceptabel is om iedereen die het niet met hen eens is te veroordelen, te belasteren en af te kraken". Of om geweld te gebruiken, zoals gedaan is tijdens de voetbalwedstrijd Ajax - Maccabi Tel Aviv. Logisch ook dat Mormon bijna aan het einde van hoofdstuk 9 de hoop uitspreekt "dat wij wijzer zullen zijn dan zij". Ik ben bang, algemeen gesproken, voor wat er allemaal speelt in de wereld, dat wij, ondanks ons verleden, "gedoemd zijn het verleden te herhalen" met alle gevolgen van dien. 

En ze verlieten gezamenlijk de kantine

AD Drechtsteden

Ik weet het, deze afbeelding verdient geen schoonheidsprijs, maar door het zo op deze manier te doen kan ik jullie snel en eenvoudig laten zien dat de struikelsteentjes weer terug zijn. Een diefstal die veel heeft losgemaakt. 

Onlangs had Mark Rutte een "overleg met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap en diverse maatschappelijke organisaties". Hij zei onder andere dit na deze vergadering: "Iedereen mag demonstreren of kritiek hebben op de staat Israël. Maar wat niet kan is demonstraties kapen om te rellen, met bakstenen gooien, struikelsteentjes uit de grond wrikken en voor miljoenen euro's schade aanrichten aan universiteitsgebouwen." 

De struikelstenen liggen door heel Europa, als een "herinnering aan de verdrijving, deportatie en vernietiging van Joden, Roma en Sinti, politiek vervolgden, homoseksuelen, Jehova's Getuigen en de slachtoffers van euthanasie tijdens de nazi-dictatuur." Maar ook voor verzetsmensen en gehandicapten. Wat niet kan, zoals Rutte al zei, is struikelsteentjes uit de grond wrikken. In Dordrecht zijn ze op een bankje teruggevonden. Helaas, dat laat de praktijk ook zien, dat wat in Dordrecht gebeurd is, geen uitzondering is. Of ze worden gestolen, of men probeert op de één of andere manier schade toe te brengen aan de stenen. En, dat las ik ook, soms houdt men een onthulling gewoon stil, om de kans op antisemitische incidenten te voorkomen. Daar word ik stil van. 

"Wie zich het verleden niet herinnert,

is gedoemd het opnieuw te beleven."

George Santayana

Nu ik toch bezig ben met het verleden, onlangs zijn wij naar het 'AirborneMuseum' in Arnhem geweest. Hier krijg je een beeld van de Slag om Arnhem. Wat mij het meest is bij gebleven is de Airborne Experience onder in de kelder. Je proeft daar een stukje oorlog wat ik heel confronterend vond. Met dit verschil dat ik zo kon doorlopen naar de uitgang. Wat ik erg vond om te lezen was dat je als Jood 'niet welkom' was in Duitsland, elders echter ook niet, juist vanwege die Duitse achtergrond. Dit museum kan ik echter ook niet los zien van het verhaal achter Bolton en Roberts, twee gekleurde soldaten uit het Britse leger. 

Soldaat Kenneth "Darkie" Roberts

21st Independent Parachute Company

Bij deze foto hoort een geluidsopname die je in het museum terugvindt onder nummer 344. Daarin wordt onder andere het volgende verteld: "Het Britse leger kende geen rassensegregatie zoals het Amerikaanse. Toen Bolton samen met zijn witte maten in de kantine op een Amerikaanse legerbasis in de rij stond, kreeg hij geen eten vanwege zijn huidskleur. Bolton moest in een andere rij gaan staan. Hij geen eten, wij ook geen eten vonden zijn kameraden. En ze verlieten gezamenlijk de kantine. Toch was ook in het Britse leger sprake van discriminatie. Tot begin 1940 konden alleen mensen van wat toen heette zuiver Europese afkomst officier worden. Daarnaast kregen soldaten met een donkere huidskleur beduidend minder betaald. Hoeveel donkere soldaten tijdens de Slag om Arnhem hebben gevochten, is niet bekend. Maar in de overlevering wordt de indruk gewekt dat het geallieerde bevrijdingsleger alleen uit witte soldaten bestond. Vaak was dit een bewuste strategie. Zo hadden Amerikaanse en Britse generaals erop aangedrongen dat bij de bevrijdingen van Parijs geen soldaten van kleur betrokken mochten worden. Het gezicht van de bevrijder moest wit zijn. Roberts, net getrouwd, raakt gewond tijdens 'Operatie Berlin' en overleed op 23 jarige leeftijd in Nijmegen. Bolton overleefde de oorlog."

"'s Werelds grootste democratie 

bevocht 's werelds grootste racist

met een gesegregeerd leger."

Stephen Ambrose

Uitspraak Stephen Ambrose

Waarom?

 

"Wie zich het verleden niet herinnert,

is gedoemd het opnieuw te beleven."

George Santayana

Vorige week hebben wij met bijna al onze kleinkinderen een gedeelte van de struikelsteentjesroute  in Dordrecht gelopen. De jongsten zijn nog geen jaar, de oudste is bijna volwassen. Gezien het verschil in leeftijd en wat ze emotioneel aan kunnen, hebben wij niet lang stilgestaan bij het waarom van deze steentjes. Wel weten ze nu, zowel thuis als op school is er aandacht voor de Tweede Wereldoorlog, dat deze steentjes er niet zomaar liggen. En dat de namen op deze steentjes staan voor mensen die vermoord zijn in deze oorlog, omdat ze 'anders' waren. En dat er mensen waren die dit niet fijn vonden. 

Ik hoop dat ze een volgende keer, wanneer ze door een straat lopen en deze steentjes zien, zich dan zullen herinneren dat wij als familie op stap zijn geweest. Dat wij samen een heerlijke dag hebben gehad. Maar ook dat die steentjes er niet zomaar liggen. Dat ze daar in gedachten dan ook even stil bij zullen staan. Dat we iemand niet veroordelen en/of pesten, omdat zijn neus scheef staat, of zijn haar blond of bruin is. 

Dit zijn de weggehaalde steentjes bij de Boombrug

Op dit moment is er ophef in Dordrecht, omdat er drie struikelstenen zijn gestolen. In Dordrecht liggen 201 struikelstenen. Zij zijn een herinnering aan de slachtoffers van het nazi-regime. De stenen liggen op de stoep voor de huizen waar vroeger Joden als laatste hebben gewoond voordat ze werden afgevoerd en vermoord. Dat ik een foto heb van de stenen die nu verwijderd zijn, is eigenlijk puur toeval. Ik was op dat moment bezig met een heel eigen rondje door Dordrecht. Al kon ik toen ook niet om de woorden degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren heen. 

Deze struikelstenen worden ook wel "Stenen des Aanstoots" genoemd. Steen des aanstoots betekent dat het een steen is waar men zijn voet aan stoot. Figuurlijk betekent het dat het een oorzaak of reden van ergernis is. Men wil niet speculeren over de reden waarom deze steentjes zijn verwijderd, en er gelijk een label van antisemitisme aan hangen. Aan de ene kant begrijp ik dat. De dader is onbekend. Aan de andere kant, in het licht van het aantal meldingen van antisemitisme dat alleen maar toeneemt, en wat er momenteel gaande is in onze maatschappij, kan ik me ook zo voorstellen dat iemand over deze steentjes is gestruikeld. De dader is in ieder geval door burgemeester Wouter Kolff uitgenodigd om op het stadskantoor te komen praten over het waarom van zijn daad. 

1. Degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren...

In de corona periode hebben wij ons eigen eiland, het eiland van Dordrecht, verkent. Iedere 

keer schoven wij een stukje op. Toen van lieverlee de wereld beetje bij beetje meer open ging werd ons verkenningsgebied groter en schoot ongemerkt het verkennen van Dordrecht, zoals in de corona periode, erbij in. Zie de foto's van vandaag, ze hebben allemaal op de een of andere manier iets te maken met water, als een soort vervolg hierop.

We hebben een aantal havens gefotografeerd. Dat we niet alle havens hebben gefotografeerd wist ik, omdat we alleen in de binnenstad zijn geweest. Dat het slecht een handjevol havens bleek te zijn kwam ik later achter, toen ik mij afvroeg hoeveel havens Dordrecht nu echt heeft. Het bleken 36 binnenhavens te zijn. Wat ze daar precies mee bedoelen, geen idee. Want als ik denk aan een binnenhaven dan denk ik automatisch ook aan een buitenhaven. Wat voor havens het ook zijn, ik had er geen idee van dat het er zoveel waren. Zo zie je maar hoe slecht je je eigen stad kent. 

In nog een ander opzicht bleek ik mijn eigen stad slecht te kennen. "Dordrecht was namelijk 

de derde suikerstad van Holland en de geschiedenis van de stad is daarmee onlosmakelijk verbonden met kolonialisme, slavernij en mensenhandel". Dat Dordrecht de derde suikerstad van Holland kon worden heeft alles te maken met haar ligging aan het water. 

Zeg je water, en je wil van de ene kant naar de ander kant, ook in de stad zelf, dan kun je niet om een brug heen. In dit geval een brug die open, of is het nu dicht, stond. Rechts zie je Papendrecht en links Zwijndrecht.

Dit is het uitzicht, wanneer je je omdraait richting de haven.

Terwijl wij stonden te wachten, viel mijn oog op deze steentjes die Stolpersteine worden genoemd. Struikelstenen. Ik sta nu in de Boomstraat, en wat nu mijn uitzicht is, was eens het uitzicht van familie De Heer, die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en in een concentratiekamp vermoord omdat ze jood waren. Mozes Cohen de Heer, geboren in 1863, vermoord 15 december 1942 in Auschwitz. Rosalie Cohen de Heer, geboren 1901, vermoord 19 november 1942, Auschwitz. Grietje Cohen de Heer, geboren 1899, vermoord 19 november 1899, Auschwitz. "Degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren, zijn gedoemd deze te herhalen."

Vervolgens zijn we doorgereden naar de omgeving van de Kuipershaven en de Nieuwe Haven, waar een aantal panden zijn die gelinkt kunnen worden aan het slavernijverleden van Dordrecht. 

Op weg naar de volgende haven moesten we, opnieuw, wachten voor een brug. Stil staan, al dan niet gedwongen, kan soms maken dat je dingen ziet die je anders misschien niet zou zien, zoals de tekst op deze ton. 

Hier zijn we in de omgeving van de Korte Engelenburgerkade met niet te missen op de achtergrond de Grote Kerk, met ook daar sporen van het slavernijverleden. 

Met een prachtige doorkijk naar Zwijndrecht.

En ja, opnieuw weer een brug en wel een heel speciale brug. Hij werd namelijk met de hand bedient.

Even kwijt waar dit was. In ieder geval in één van de havens. En de schepen die hier lagen waren meer dan groot. 

Daarna zijn we doorgereden richting de Grote Kerk, waar we onderweg er naar toe gestopt zijn om deze foto te maken. Dordrecht heeft een slavernijverleden. Los daarvan is het gewoon een prachtige oude stad die de moeite waard is om te bezichtigen. Ook vanaf het water 'fluisterstil'.

Uiteindelijk zijn we geëindigd midden in de binnenstad, bij het stadhuis, wat op het eerste gezicht een vreemde plek is om onze 'haventrip' te eindigen, wat niet zo is. Want in het boekje 'Verhalen van Dordrecht, Slavernijverleden Dordrecht' las ik onder andere dat "door het bestuur van Dordrecht gunstige voorwaarden werden gecreëerd voor suikerraffinadeurs en de handel in andere koloniale waren."

Op de foto van het Stadhuis zie je een trappetje dat naar het water leidt. Wanneer je dat doet, kom je hier uit. Je zou zo met laarzen aan het water in kunnen stappen, zo ondiep is het daar waar het donker groen is. Eigenlijk ben ik best benieuwd waar je dan uit zou komen. Niet dat ik de behoefte heb om dat te ontdekken. Het op papier weten is voor mij genoeg. 

Uitspraak:  Degenen die er niet in slagen...., Winston Churchill