En ze verlieten gezamenlijk de kantine

AD Drechtsteden

Ik weet het, deze afbeelding verdient geen schoonheidsprijs, maar door het zo op deze manier te doen kan ik jullie snel en eenvoudig laten zien dat de struikelsteentjes weer terug zijn. Een diefstal die veel heeft losgemaakt. 

Onlangs had Mark Rutte een "overleg met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap en diverse maatschappelijke organisaties". Hij zei onder andere dit na deze vergadering: "Iedereen mag demonstreren of kritiek hebben op de staat Israël. Maar wat niet kan is demonstraties kapen om te rellen, met bakstenen gooien, struikelsteentjes uit de grond wrikken en voor miljoenen euro's schade aanrichten aan universiteitsgebouwen." 

De struikelstenen liggen door heel Europa, als een "herinnering aan de verdrijving, deportatie en vernietiging van Joden, Roma en Sinti, politiek vervolgden, homoseksuelen, Jehova's Getuigen en de slachtoffers van euthanasie tijdens de nazi-dictatuur." Maar ook voor verzetsmensen en gehandicapten. Wat niet kan, zoals Rutte al zei, is struikelsteentjes uit de grond wrikken. In Dordrecht zijn ze op een bankje teruggevonden. Helaas, dat laat de praktijk ook zien, dat wat in Dordrecht gebeurd is, geen uitzondering is. Of ze worden gestolen, of men probeert op de één of andere manier schade toe te brengen aan de stenen. En, dat las ik ook, soms houdt men een onthulling gewoon stil, om de kans op antisemitische incidenten te voorkomen. Daar word ik stil van. 

"Wie zich het verleden niet herinnert,

is gedoemd het opnieuw te beleven."

George Santayana

Nu ik toch bezig ben met het verleden, onlangs zijn wij naar het 'AirborneMuseum' in Arnhem geweest. Hier krijg je een beeld van de Slag om Arnhem. Wat mij het meest is bij gebleven is de Airborne Experience onder in de kelder. Je proeft daar een stukje oorlog wat ik heel confronterend vond. Met dit verschil dat ik zo kon doorlopen naar de uitgang. Wat ik erg vond om te lezen was dat je als Jood 'niet welkom' was in Duitsland, elders echter ook niet, juist vanwege die Duitse achtergrond. Dit museum kan ik echter ook niet los zien van het verhaal achter Bolton en Roberts, twee gekleurde soldaten uit het Britse leger. 

Soldaat Kenneth "Darkie" Roberts

21st Independent Parachute Company

Bij deze foto hoort een geluidsopname die je in het museum terugvindt onder nummer 344. Daarin wordt onder andere het volgende verteld: "Het Britse leger kende geen rassensegregatie zoals het Amerikaanse. Toen Bolton samen met zijn witte maten in de kantine op een Amerikaanse legerbasis in de rij stond, kreeg hij geen eten vanwege zijn huidskleur. Bolton moest in een andere rij gaan staan. Hij geen eten, wij ook geen eten vonden zijn kameraden. En ze verlieten gezamenlijk de kantine. Toch was ook in het Britse leger sprake van discriminatie. Tot begin 1940 konden alleen mensen van wat toen heette zuiver Europese afkomst officier worden. Daarnaast kregen soldaten met een donkere huidskleur beduidend minder betaald. Hoeveel donkere soldaten tijdens de Slag om Arnhem hebben gevochten, is niet bekend. Maar in de overlevering wordt de indruk gewekt dat het geallieerde bevrijdingsleger alleen uit witte soldaten bestond. Vaak was dit een bewuste strategie. Zo hadden Amerikaanse en Britse generaals erop aangedrongen dat bij de bevrijdingen van Parijs geen soldaten van kleur betrokken mochten worden. Het gezicht van de bevrijder moest wit zijn. Roberts, net getrouwd, raakt gewond tijdens 'Operatie Berlin' en overleed op 23 jarige leeftijd in Nijmegen. Bolton overleefde de oorlog."

"'s Werelds grootste democratie 

bevocht 's werelds grootste racist

met een gesegregeerd leger."

Stephen Ambrose

Uitspraak Stephen Ambrose

Waarom?

 

"Wie zich het verleden niet herinnert,

is gedoemd het opnieuw te beleven."

George Santayana

Vorige week hebben wij met bijna al onze kleinkinderen een gedeelte van de struikelsteentjesroute  in Dordrecht gelopen. De jongsten zijn nog geen jaar, de oudste is bijna volwassen. Gezien het verschil in leeftijd en wat ze emotioneel aan kunnen, hebben wij niet lang stilgestaan bij het waarom van deze steentjes. Wel weten ze nu, zowel thuis als op school is er aandacht voor de Tweede Wereldoorlog, dat deze steentjes er niet zomaar liggen. En dat de namen op deze steentjes staan voor mensen die vermoord zijn in deze oorlog, omdat ze 'anders' waren. En dat er mensen waren die dit niet fijn vonden. 

Ik hoop dat ze een volgende keer, wanneer ze door een straat lopen en deze steentjes zien, zich dan zullen herinneren dat wij als familie op stap zijn geweest. Dat wij samen een heerlijke dag hebben gehad. Maar ook dat die steentjes er niet zomaar liggen. Dat ze daar in gedachten dan ook even stil bij zullen staan. Dat we iemand niet veroordelen en/of pesten, omdat zijn neus scheef staat, of zijn haar blond of bruin is. 

Dit zijn de weggehaalde steentjes bij de Boombrug

Op dit moment is er ophef in Dordrecht, omdat er drie struikelstenen zijn gestolen. In Dordrecht liggen 201 struikelstenen. Zij zijn een herinnering aan de slachtoffers van het nazi-regime. De stenen liggen op de stoep voor de huizen waar vroeger Joden als laatste hebben gewoond voordat ze werden afgevoerd en vermoord. Dat ik een foto heb van de stenen die nu verwijderd zijn, is eigenlijk puur toeval. Ik was op dat moment bezig met een heel eigen rondje door Dordrecht. Al kon ik toen ook niet om de woorden degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren heen. 

Deze struikelstenen worden ook wel "Stenen des Aanstoots" genoemd. Steen des aanstoots betekent dat het een steen is waar men zijn voet aan stoot. Figuurlijk betekent het dat het een oorzaak of reden van ergernis is. Men wil niet speculeren over de reden waarom deze steentjes zijn verwijderd, en er gelijk een label van antisemitisme aan hangen. Aan de ene kant begrijp ik dat. De dader is onbekend. Aan de andere kant, in het licht van het aantal meldingen van antisemitisme dat alleen maar toeneemt, en wat er momenteel gaande is in onze maatschappij, kan ik me ook zo voorstellen dat iemand over deze steentjes is gestruikeld. De dader is in ieder geval door burgemeester Wouter Kolff uitgenodigd om op het stadskantoor te komen praten over het waarom van zijn daad. 

1. Degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren...

In de corona periode hebben wij ons eigen eiland, het eiland van Dordrecht, verkent. Iedere 

keer schoven wij een stukje op. Toen van lieverlee de wereld beetje bij beetje meer open ging werd ons verkenningsgebied groter en schoot ongemerkt het verkennen van Dordrecht, zoals in de corona periode, erbij in. Zie de foto's van vandaag, ze hebben allemaal op de een of andere manier iets te maken met water, als een soort vervolg hierop.

We hebben een aantal havens gefotografeerd. Dat we niet alle havens hebben gefotografeerd wist ik, omdat we alleen in de binnenstad zijn geweest. Dat het slecht een handjevol havens bleek te zijn kwam ik later achter, toen ik mij afvroeg hoeveel havens Dordrecht nu echt heeft. Het bleken 36 binnenhavens te zijn. Wat ze daar precies mee bedoelen, geen idee. Want als ik denk aan een binnenhaven dan denk ik automatisch ook aan een buitenhaven. Wat voor havens het ook zijn, ik had er geen idee van dat het er zoveel waren. Zo zie je maar hoe slecht je je eigen stad kent. 

In nog een ander opzicht bleek ik mijn eigen stad slecht te kennen. "Dordrecht was namelijk 

de derde suikerstad van Holland en de geschiedenis van de stad is daarmee onlosmakelijk verbonden met kolonialisme, slavernij en mensenhandel". Dat Dordrecht de derde suikerstad van Holland kon worden heeft alles te maken met haar ligging aan het water. 

Zeg je water, en je wil van de ene kant naar de ander kant, ook in de stad zelf, dan kun je niet om een brug heen. In dit geval een brug die open, of is het nu dicht, stond. Rechts zie je Papendrecht en links Zwijndrecht.

Dit is het uitzicht, wanneer je je omdraait richting de haven.

Terwijl wij stonden te wachten, viel mijn oog op deze steentjes die Stolpersteine worden genoemd. Struikelstenen. Ik sta nu in de Boomstraat, en wat nu mijn uitzicht is, was eens het uitzicht van familie De Heer, die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en in een concentratiekamp vermoord omdat ze jood waren. Mozes Cohen de Heer, geboren in 1863, vermoord 15 december 1942 in Auschwitz. Rosalie Cohen de Heer, geboren 1901, vermoord 19 november 1942, Auschwitz. Grietje Cohen de Heer, geboren 1899, vermoord 19 november 1899, Auschwitz. "Degenen die er niet in slagen om van de geschiedenis te leren, zijn gedoemd deze te herhalen."

Vervolgens zijn we doorgereden naar de omgeving van de Kuipershaven en de Nieuwe Haven, waar een aantal panden zijn die gelinkt kunnen worden aan het slavernijverleden van Dordrecht. 

Op weg naar de volgende haven moesten we, opnieuw, wachten voor een brug. Stil staan, al dan niet gedwongen, kan soms maken dat je dingen ziet die je anders misschien niet zou zien, zoals de tekst op deze ton. 

Hier zijn we in de omgeving van de Korte Engelenburgerkade met niet te missen op de achtergrond de Grote Kerk, met ook daar sporen van het slavernijverleden. 

Met een prachtige doorkijk naar Zwijndrecht.

En ja, opnieuw weer een brug en wel een heel speciale brug. Hij werd namelijk met de hand bedient.

Even kwijt waar dit was. In ieder geval in één van de havens. En de schepen die hier lagen waren meer dan groot. 

Daarna zijn we doorgereden richting de Grote Kerk, waar we onderweg er naar toe gestopt zijn om deze foto te maken. Dordrecht heeft een slavernijverleden. Los daarvan is het gewoon een prachtige oude stad die de moeite waard is om te bezichtigen. Ook vanaf het water 'fluisterstil'.

Uiteindelijk zijn we geëindigd midden in de binnenstad, bij het stadhuis, wat op het eerste gezicht een vreemde plek is om onze 'haventrip' te eindigen, wat niet zo is. Want in het boekje 'Verhalen van Dordrecht, Slavernijverleden Dordrecht' las ik onder andere dat "door het bestuur van Dordrecht gunstige voorwaarden werden gecreëerd voor suikerraffinadeurs en de handel in andere koloniale waren."

Op de foto van het Stadhuis zie je een trappetje dat naar het water leidt. Wanneer je dat doet, kom je hier uit. Je zou zo met laarzen aan het water in kunnen stappen, zo ondiep is het daar waar het donker groen is. Eigenlijk ben ik best benieuwd waar je dan uit zou komen. Niet dat ik de behoefte heb om dat te ontdekken. Het op papier weten is voor mij genoeg. 

Uitspraak:  Degenen die er niet in slagen...., Winston Churchill

Wij, gewone mensen...

Zomaar een opname.

Genomen in het slavernijmuseum Kura Hulanda. 

Deze afbeelding valt in het niet bij het staan daar in het museum bij een replica van een slavenschip. 

Uiteraard staat dit museum stil bij meer 'zaken' dan de slavernij.
Maar voor mij heeft het weergeven van deze periode de meeste indruk op mij gemaakt.
Dat wij mensen tot een zo grote ontmenselijking in staat zijn.
Want dat is wat dit museum met je doet, je betrekt het op jezelf.
Dat bleek ook wel uit de reacties ter plaatse.
Iemand zei met afschuw: "Dat wij Hollanders hiertoe in staat waren".
Alleen helaas, niet alleen de Hollanders.
Toen niet, daarvoor niet, en nu ook niet.

Denk niet wit, denk niet zwart...

Cariben eisen vergoeding slavernij, zomaar een artikel van ongeveer anderhalf jaar terug.

Met een reactie uit diezelfde periode: Europa zal slavernij niet vergoeden.

Tijdens mijn vakantie op Curaçao kwam ik dit artikeltje tegen. 

Het antwoord ligt in de lijn van wat men al gezegd had, dat Europa niet over de brug komt met geld.

Elke keer als ik 'geconfronteerd' word met situaties die betrekking hebben op het slavernijverleden, of het nu gaat om vergoedingen, Zwarte Piet of ontbrekende vaders, vraag ik me af wat mijn slavenvoorouders zouden vinden van hoe wij nu heden ten dage omgaan met dit verleden.

Voor me zelf sprekend denk ik dat ze tegen me zouden zeggen: 'Leer van gisteren, leef nu, hoop op morgen'.

Of om bij Curaçao te blijven:

'Vraag je niet af wat Curaçao voor jou kan doen,

maar vraag je af wat jij voor Curaçao kunt doen',

wat ik op een groot bord langs de weg zag staan. De hoop zit in de houding. Maar vooral ook, of misschien wel in de eerste plaats, in je eigen gedrag. Als daar de verandering in het zwart-wit denken niet plaatsvindt, is er geen toekomst. En zullen er nog vele 'dit nooit meer' volgen.

Artikel: Amigoe, Curaçao.

De Zonnebloem 2...

Aan het eind van zijn boek 'De Zonnebloem' zegt Wiesenthal: "Ik ken de levensgeschiedenis van vele nazi-moordenaars vrij nauwkeurig - geen van hen werd als moordenaar geboren. Ze waren vroeger allemaal boeren, ambachtslieden of ambtenaren, zoals je dagelijks op straat tegenkomt. In hun jeugd hebben ze godsdienstonderwijs gehad; geen van allen komt uit een misdadigersmilieu. En toch zijn het moordenaars geworden, moordenaars uit overtuiging".

Dat gewone mensen, zoals u en ik, tot de meest verschrikkelijke daden over kunnen gaan, wordt Het Lucifer Effect genoemd. Je zou bijna om die reden wensen dat je niet zo gewoon was. Aan de andere kant, is er iets nieuws onder de hemel?

Lucifer

"Hoe zijt gij uit de hemel gevallen,

gij morgenster,

zoon des dageraad;

hoe zijt gij ter aarde geveld,

overweldiger der volken!"

Jesaja 14:12

Afbeelding: Wikipedia

De Zonnebloem...

"In De Zonnebloem beschrijft Wiesenthal hoe hij als joodse gevangene in contact komt met een stervende SS'er die hem vertelt over zijn activiteiten bij de vernietiging van de joden in Oost-Europa. Aan het eind van zijn biecht vraagt hij Wiesenthal om vergeving. Deze weigert dit, omdat hij zich niet in staat acht, mede uit naam van de miljoenen omgekomen joden, een soort collectieve vergiffenis te schenken. Maar de vraag (die het slot van dit boek vormt) of deze beslissing juist was, blijft Wiesenthal bezighouden.'' 

Het is aan dit boek waar ik vanochtend aan moest denken, toen ik de krant las. 

Het boek waarin de stervende SS'er onder andere vertelt hoe hij samen met de anderen de joden een huis in dreven, de voordeur sloot en dat daarna handgranaten naar binnen werden gegooid. Zij die trachten te ontsnappen aan deze vuurzee werden opgewacht door een machinegeweer.

Het enige verschil met toen is dat het nu niet gaat om joden, maar Nigerianen, en dat de daders geen nazi's zijn, maar leden van Boko Haram, een terreurorganisatie die strijd voert voor een islamitische staat in het noorden en oosten van Nigeria. 

Want ook zij maken zich schuldig aan allerlei gruwelijkheden, onder andere zoals beschreven door Simon Wiesenthal, door de deuren van een jongensslaapzaal te vergrendelen en in brand te steken, waarbij 59 jongens omkwamen.  

Aan het eind van zijn boek zegt Wiesenthal: "Ik ken de levensgeschiedenis van vele nazi-moordenaars vrij nauwkeurig - geen van hen werd als moordenaar geboren. Ze waren vroeger allemaal boeren, ambachtslieden of ambtenaren, zoals je dagelijks op straat tegenkomt. In hun jeugd hebben ze godsdienstonderwijs gehad, geen van allen komt uit een misdadigersmilieu. En toch zijn het moordenaars geworden, moordenaars uit overtuiging"

Uit alles blijkt, keer op keer, toen en nu, dat wij mensen in staat zijn om ongelooflijke dingen te doen. Zowel ten goede als ten kwade. Nee, er is niets nieuws onder de zon. Vanaf het begin is het niet anders geweest. Dit alles kun je toch echter ook niet lossen van jezelf. En je eigen gewandel door het leven en toch ook de vraag: wat als ik onder druk kom te staan?

Bron: Krant AD 

Samenvatting boek: Achterkant D Zonnebloem 

Afbeelding boek: Bol.com